जी. आय. पी. रेल्वेClass 9 Marathi Chapter 4 Notes – Maharashtra Board

Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 12–14

प्रबोधनकार ठाकरे यांचा रंजक पाठ — १८५३ मध्ये मुंबई ते ठाणे अशी भारतातील पहिली रेल्वे धावली, तेव्हा लोकांना वाटलेले नवल, पसरलेल्या अफवा, लोकांना गाडीत बसवण्यासाठी दिलेली इनामे आणि पुढे पुणे-मुंबई प्रवासाची गंमत. (The story of India's first train and how people slowly started trusting it.) सोबत समास.

🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা

🎧 Listen to the summary

Summary: जी. आय. पी. रेल्वे

मुंबई प्रांतात रेल्वे सुरू व्हावी म्हणून सर जमशेटजी जिजीभाई आणि जगन्नाथ नाना शंकरशेट यांनी पुढाकार घेतला; इतर मोठ्या व्यापाऱ्यांनी त्यांना साथ दिली. १८५३ मध्ये ग्रेट इंडियन पेनिनशुला (जी. आय. पी.) रेल्वेचा मुंबई ते ठाणे असा पहिला एकेरी मार्ग तयार झाला. (India's first railway line.)

सोमवार, १८ एप्रिल १८५३ रोजी संध्याकाळी पाच वाजता सजवलेली दहा डब्यांची पहिली आगगाडी मुंबईहून निघाली. बैल-घोडा नसताना फक्त वाफेच्या शक्तीवर धावणारी गाडी पाहायला रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना लाखो लोक जमले होते.

पण गाडीत बसायला लोक घाबरत होते. ही इंग्रजांची भुताटकी आहे, नव्या पुलांच्या पायात गाडण्यासाठी माणसे नेण्याचा डाव आहे — अशा अफवा पसरल्या होत्या. मोफत प्रवासाची दवंडी आणि कारकुनांचे अनुभव सांगूनही लोकांचा विश्वास बसेना. (Rumours and fear.)

शेवटी प्रत्येक प्रवाशाला एक रुपया इनाम जाहीर झाले. पैशासाठी लोक बसू लागले, तेव्हा घरची माणसे रडायची. प्रवासी सुखरूप परत आल्यावर लोकांचा धीर वाढला. इनाम आठ आणे, मग चार आणे झाले आणि शेवटी बंद होऊन तिकिटे सुरू झाली. एक दिवसाचा बैलगाडीचा प्रवास आता सव्वा तासात होऊ लागला.

फेब्रुवारी १८५८ मध्ये खंडाळा ते पुणे मार्ग (खडकी, तळेगाव ही दोनच स्टेशने) सुरू झाला. बोरघाटाचे काम चालू असताना प्रवाशांना खंडाळ्याहून पालख्या, डोल्या, बैलगाड्यांतून खोपवलीला उतरवले जाई आणि तिथून पुन्हा गाडीने मुंबईला नेत. हा पुणे-मुंबई प्रवास सुमारे अठरा तासांत होई, याचे लोकांना मोठे नवल वाटे.

Key points to remember

  • लेखक: प्रबोधनकार ठाकरे — केशव सीताराम ठाकरे (१८८५–१९७३)
  • इतिहासकार, नाटककार, वृत्तपत्रकार, व्यंगचित्रकार, समाजसुधारक, फर्डे वक्ते
  • ग्रंथ: 'कुमारिकांचे शाप', 'भिक्षुकशाहीचे बंड'; नाटक 'टाकलेले पोर'; आत्मचरित्र 'माझी जीवनगाथा'
  • रेल्वेसाठी उठाव: सर जमशेटजी जिजीभाई आणि नाना शंकरशेट
  • पहिली रेल्वे: १८ एप्रिल १८५३, सोमवार, सायंकाळी ५ वाजता, मुंबई ते ठाणे
  • गाडीला १० सजवलेले डबे; मार्ग एकेरी
  • अफवा: 'विलायती भुताटकी', पुलांच्या पायात माणसे गाडण्याचा डाव
  • इनाम: १ रुपया → ८ आणे → ४ आणे → बंद, तिकिटे सुरू
  • ठाणे-मुंबई: बैलगाडीने एक दिवस, रेल्वेने सव्वा तास
  • खंडाळा-पुणे मार्ग फेब्रुवारी १८५८; घाट उतरणीचे कंत्राट करशेटजी जमशेटजी यांच्याकडे
Want a teacher to explain जी. आय. पी. रेल्वे?

Get a ✓ Verified tutor for “जी. आय. पी. रेल्वे” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 9 Marathi classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning