TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 12–14
प्रबोधनकार ठाकरे यांचा रंजक पाठ — १८५३ मध्ये मुंबई ते ठाणे अशी भारतातील पहिली रेल्वे धावली, तेव्हा लोकांना वाटलेले नवल, पसरलेल्या अफवा, लोकांना गाडीत बसवण्यासाठी दिलेली इनामे आणि पुढे पुणे-मुंबई प्रवासाची गंमत. (The story of India's first train and how people slowly started trusting it.) सोबत समास.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
मुंबई प्रांतात रेल्वे सुरू व्हावी म्हणून सर जमशेटजी जिजीभाई आणि जगन्नाथ नाना शंकरशेट यांनी पुढाकार घेतला; इतर मोठ्या व्यापाऱ्यांनी त्यांना साथ दिली. १८५३ मध्ये ग्रेट इंडियन पेनिनशुला (जी. आय. पी.) रेल्वेचा मुंबई ते ठाणे असा पहिला एकेरी मार्ग तयार झाला. (India's first railway line.)
सोमवार, १८ एप्रिल १८५३ रोजी संध्याकाळी पाच वाजता सजवलेली दहा डब्यांची पहिली आगगाडी मुंबईहून निघाली. बैल-घोडा नसताना फक्त वाफेच्या शक्तीवर धावणारी गाडी पाहायला रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना लाखो लोक जमले होते.
पण गाडीत बसायला लोक घाबरत होते. ही इंग्रजांची भुताटकी आहे, नव्या पुलांच्या पायात गाडण्यासाठी माणसे नेण्याचा डाव आहे — अशा अफवा पसरल्या होत्या. मोफत प्रवासाची दवंडी आणि कारकुनांचे अनुभव सांगूनही लोकांचा विश्वास बसेना. (Rumours and fear.)
शेवटी प्रत्येक प्रवाशाला एक रुपया इनाम जाहीर झाले. पैशासाठी लोक बसू लागले, तेव्हा घरची माणसे रडायची. प्रवासी सुखरूप परत आल्यावर लोकांचा धीर वाढला. इनाम आठ आणे, मग चार आणे झाले आणि शेवटी बंद होऊन तिकिटे सुरू झाली. एक दिवसाचा बैलगाडीचा प्रवास आता सव्वा तासात होऊ लागला.
फेब्रुवारी १८५८ मध्ये खंडाळा ते पुणे मार्ग (खडकी, तळेगाव ही दोनच स्टेशने) सुरू झाला. बोरघाटाचे काम चालू असताना प्रवाशांना खंडाळ्याहून पालख्या, डोल्या, बैलगाड्यांतून खोपवलीला उतरवले जाई आणि तिथून पुन्हा गाडीने मुंबईला नेत. हा पुणे-मुंबई प्रवास सुमारे अठरा तासांत होई, याचे लोकांना मोठे नवल वाटे.
Get a ✓ Verified tutor for “जी. आय. पी. रेल्वे” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
भारतातील पहिल्या रेल्वेच्या उद्घाटनाची पूर्वतयारी कोणती होती?
Answer: मुहूर्ताचा दिवस जाहीर केला; पाना-फुलांचे हार, तोरणे, निशाणे लावून दहा डबे सजवले; इंजिनावर मोठे निशाण लावले; डब्यांत गादीच्या खुर्च्या-कोच ठेवले.
मुंबई-ठाणे प्रवासाची इनामे काही दिवसांनी का बंद केली?
Answer: सुखरूप परत आलेल्या प्रवाशांना पाहून लोकांची भीती गेली, धीर आला आणि रेल्वेने प्रवास करण्यासाठी गर्दी होऊ लागली; म्हणून इनामाची गरज उरली नाही आणि तिकिटे सुरू केली.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| १८५३ | जी. आय. पी. रेल्वेचा मुंबई-ठाणे एकेरी मार्ग तयार | पहिला फाटा |
| १८ एप्रिल १८५३ | सायंकाळी ५ वाजता पहिली आगगाडी निघाली | १० डबे |
| दुसऱ्या दिवसापासून | मोफत प्रवासाची दवंडी | लोक घाबरले |
| नंतर | माणशी १ रुपया → ८ आणे → ४ आणे इनाम | मग तिकिटे |
| फेब्रुवारी १८५८ | खंडाळा-पुणे मार्ग पूर्ण | खडकी, तळेगाव |
| बोरघाटाचे काम चालू | खंडाळा ते खोपवली पालखी-बैलगाडी | पुणे-मुंबई १८ तास |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. रिकाम्या जागी योग्य पर्याय लिहा: (१) भारतात सर्वांत पहिली रेल्वे … येथून सुटली. (२) रेल्वेकडे लोकांना आकर्षित करण्यासाठी … ठेवले.
Answer: (१) मुंबई. (२) इनाम.
2. प्र. २. आकृतिबंध पूर्ण करा: भारतातील पहिल्या रेल्वेच्या उद्घाटनाची पूर्वतयारी.
Answer: (१) मुहूर्ताचा दिवस जाहीर केला. (२) पाना-फुलांचे हार, तोरणे, निशाणे लावून डबे सजवले. (३) इंजिनावर इंग्रजांचे मोठे निशाण लावले. (४) डब्यांत गादीच्या खुर्च्या व कोच ठेवले.
3. प्र. ३. आकृती पूर्ण करा: (अ) रेल्वे असावी म्हणून उठाव करणारे (आ) रेल्वे धावलेली ठिकाणे (इ) मुहूर्ताचा दिवस व साल (ई) घाट उतरणीचे कंत्राट घेणारे.
Answer: (अ) सर जमशेटजी जिजीभाई, जगन्नाथ नाना शंकरशेट. (आ) मुंबई ते ठाणे. (इ) सोमवार, १८ एप्रिल; १८५३. (ई) करशेटजी जमशेटजी.
4. प्र. ४. पाठातील पर्यायी शब्द लिहा: मुनीम, आश्चर्य, फुकट, सरळमार्गी, नावाजलेले, गंमत.
Answer: मुनीम — गुमास्ता; आश्चर्य — अचंबा (नवल); फुकट — मोफत; सरळमार्गी — साळसूद; नावाजलेले — नामांकित; गंमत — मौज.
5. प्र. ५. कारणे लिहा: (अ) रेल्वेचा प्रवास धोक्याचा नाही हे पटवण्यासाठी कारभाऱ्यांनी खूप आटापिटा केला. (आ) मुंबई-ठाणे प्रवासाची इनामे काही दिवसांनी बंद करण्यात आली.
Answer: (अ) कारण लोकांमध्ये रेल्वेविषयी भीती होती; ही इंग्रजांची भुताटकी आहे, पुलांच्या पायात गाडण्यासाठी माणसे नेतात, अशा अफवा पसरल्या होत्या; त्यामुळे कोणी गाडीत बसायला तयार नव्हते. (आ) कारण प्रवासी सुखरूप परत आलेले पाहून लोकांची भीती दूर झाली, धीर आला आणि लोक स्वतःहून रेल्वेने जाऊ लागले; म्हणून इनामाची गरज राहिली नाही.
6. प्र. ६. (अ) 'रेल्वेचा शोध देशाच्या आर्थिक विकासाला गती देणारा ठरला', तुमचे मत लिहा.
Answer: नमुना उत्तर: रेल्वेमुळे कमी खर्चात आणि कमी वेळात खूप माल दूरवर पोहोचू लागला. शेतकऱ्यांचा कापूस, धान्य मोठ्या बाजारपेठेत गेले; कारखान्यांना कोळसा व कच्चा माल मिळू लागला. लोक कामासाठी शहरात सहज येऊ-जाऊ लागले. स्टेशने, कारखाने, दुकाने यांतून लाखो लोकांना रोजगार मिळाला. पर्यटन वाढले. म्हणून रेल्वेने देशाच्या आर्थिक विकासाला खरोखर वेग दिला.
7. प्र. ६. (आ) स्वातंत्र्यपूर्वकाळात भारतीयांवर असलेल्या अंधश्रद्धांच्या प्रभावाबद्दल तुमचे विचार लिहा.
Answer: नमुना उत्तर: त्या काळी शिक्षण कमी होते, विज्ञानाची माहिती नव्हती; त्यामुळे नवीन गोष्ट दिसली की लोक तिला भूत, जादू समजत. रेल्वेला 'भुताटकी' म्हणणे आणि माणसे पुलांच्या पायात गाडतात अशी अफवा मानणे हे याचे उदाहरण आहे. अंधश्रद्धेमुळे लोक नवीन सोयींचा फायदा घेऊ शकत नव्हते आणि प्रगती उशिरा झाली. म्हणून विज्ञानाचा प्रसार आणि शिक्षण महत्त्वाचे आहे.
8. भाषाभ्यास: विग्रह व सामासिक शब्द ओळखा: (१) सूर्याचा उदय (२) प्रत्येक दिवशी.
Answer: (१) सूर्याचा उदय (विग्रह) → सूर्योदय (सामासिक शब्द). (२) प्रत्येक दिवशी (विग्रह) → दिवसेंदिवस (सामासिक शब्द). दोन्ही रूपांचा अर्थ एकच आहे; सामासिक शब्द लहान, सुटसुटीत आहे.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. पाठाचे लेखक…
Answer: C. Prabodhankar Thackeray.
2. भारतात पहिली रेल्वे कोठून सुटली?
Answer: C. From Mumbai.
3. रेल्वेकडे लोकांना आकर्षित करण्यासाठी काय ठेवले?
Answer: A. The text uses इनाम.
4. पहिल्या रेल्वेची तारीख…
Answer: B. 18 April 1853.
5. पहिल्या गाडीचे डबे…
Answer: C. Ten coaches.
6. रेल्वेसाठी उठाव करणारे…
Answer: C. Jejeebhoy and Shankarshet.
7. लोक गाडीत बसायला का घाबरत?
Answer: D. Rumours.
8. इनाम सुरुवातीला किती होते?
Answer: A. One rupee.
9. रेल्वेने ठाणे-मुंबई प्रवास…
Answer: B. 1¼ hours.
10. खंडाळा-पुणे मार्ग पूर्ण झाले वर्ष…
Answer: C. February 1858.
11. प्रवाशांना घाटाखाली कुठे आणत?
Answer: D. Khopoli (Khopavali).
12. 'मुनीम' साठी पाठातील शब्द…
Answer: A. Clerk.
13. 'नावाजलेले' साठी पाठातील शब्द…
Answer: D. Renowned.
14. 'सूर्याचा उदय' याचा सामासिक शब्द…
Answer: D. सूर्योदय.
15. सामासिक शब्दाची फोड करून दाखवणे म्हणजे…
Answer: A. Vigraha.
Get a ✓ Verified tutor for “जी. आय. पी. रेल्वे” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise जी. आय. पी. रेल्वे the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “जी. आय. पी. रेल्वे” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of जी. आय. पी. रेल्वे.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “जी. आय. पी. रेल्वे” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.