TalentJR apps
Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 65–68
अद्वैत सिद्धांताचे भाष्यकार जगद्गुरू आदिशंकराचार्य यांच्या जीवनातील दोन प्रसंग — मगरीच्या प्रसंगातून मिळालेली संन्यासाची परवानगी आणि 'ज्याच्याकडून ज्ञान मिळते तो गुरू' हा बोध; सरलार्थ, व्याकरण आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original (Sanskrit text is never translated.)
भारताच्या दीर्घ आचार्यपरंपरेत अद्वैत सिद्धांताचे भाष्यकार आदिशंकराचार्य प्रसिद्ध आहेत. लोकांना जागृत करण्यासाठी त्यांनी संपूर्ण भारत फिरून चारही दिशांना पीठे स्थापन केली; त्यांची अर्थपूर्ण, गाता येणारी स्तोत्रे आजही लोकांच्या ओठी आहेत.
केरळमधील आलुवा नगराजवळ, पूर्णा नदीच्या काठी असलेल्या कालडी गावात इसवी सनाच्या आठव्या शतकात त्यांचा जन्म झाला. वडील शिवगुरू लहानपणीच वारले, म्हणून आई आर्याम्बेने त्यांचे पालनपोषण केले.
पाचव्या वर्षी उपनयन झाल्यावर ते गुरूंकडे गेले आणि वेद, वेदांगे व विविध शास्त्रे विलक्षण वेगाने शिकले. घरी परतल्यावर ते आईची सेवा करू लागले; आई त्यांच्या लग्नाचा विचार करत असे, पण विरक्त शंकराला संन्यास घ्यायचा होता.
पूर्णा नदीत स्नान करताना मगरीने त्यांचा पाय पकडला. 'मरण्यापूर्वी संन्यासी होऊ दे' अशी त्यांनी आईला विनवणी केली; नाइलाजाने आईने परवानगी दिली आणि त्याच क्षणी ते मगरीपासून सुटले. 'तू आठवण काढशील तेव्हा मी येईन' असे वचन देऊन ते घरातून निघाले व गोविंदभगवत्पादांचे शिष्य झाले.
एकदा गंगास्नानाला जाताना शिष्यांनी एका मळकट, दरिद्री माणसाला 'दूर हो' म्हटले. त्याने विचारले — शरीराला दूर करता की आत्म्याला? आत्मा सर्वांत एकच आणि शरीरे पंचमहाभूतांचीच. हे वेदान्ताचे सार ऐकून आचार्यांनी त्याला नमस्कार केला आणि 'मनीषापञ्चकम्' स्तोत्र रचले.
Get a ✓ Verified tutor for “आदिशङ्कराचार्यः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
शङ्करः मात्रे किं प्रतिश्रुत्य गृहाद् निरगच्छत्? (पूर्णवाक्येन उत्तरम्)
Answer: 'मातः, त्वं यदा स्मरिष्यसि तदा अहं त्वत्समीपम् आगमिष्यामि' इति प्रतिश्रुत्य शङ्करः गृहाद् निरगच्छत्।
| संस्कृत शब्द | मराठी अर्थ | पाठात |
|---|---|---|
| कालडी | शंकराचार्यांचे जन्मगाव | आलुवाजवळ, केरळ |
| पूर्णानदी | पूर्णा नदी | कालडी तिच्या काठी; मगरीचा प्रसंग |
| शिवगुरुः | शंकराचे वडील | बालपणीच दिवङ्गत |
| आर्याम्बा | शंकराची आई | पालनपोषण, संन्यासाची अनुमती |
| उपनयनम् | मुंज | पाचव्या वर्षी |
| नक्रः | मगर | पाय पकडला |
| गोविन्दभगवत्पादाः | शंकराचे गुरू | सर्व दर्शनांचे अध्ययन |
| अपसर | दूर हो | शिष्य दरिद्री माणसाला |
| मनीषापञ्चकम् | शंकराचार्यांचे स्तोत्र | दुसऱ्या प्रसंगानंतर |
| आसेतुहिमाचलम् | सेतूपासून हिमालयापर्यंत | अद्वैतप्रचार |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत — शङ्कराचार्यः आसेतुहिमाचलं पर्यटन् किम् अकरोत्?
Answer: शङ्कराचार्यः आसेतुहिमाचलं पर्यटन् अद्वैतसिद्धान्तस्य प्रचारम् अकरोत्।
2. माध्यमभाषया उत्तरत — शङ्करेण संन्यासार्थं कथम् अनुमतिः लब्धा?
Answer: अशा प्रकारे मगरीच्या संकटप्रसंगी शंकराला आईकडून संन्यासाची अनुमती मिळाली.
3. माध्यमभाषया उत्तरत — ज्ञानग्रहणविषये शङ्कराचार्याणां किं मतम्?
Answer: ज्ञान देणारा कोणत्याही स्थितीतील असला तरी तो गुरूच — म्हणून त्यांनी 'मनीषापञ्चकम्' रचले.
4. सूचनानुसारं कृतीः कुरुत — 'सः पठनार्थं गुरुमुपागच्छत्।' (बहुवचनं कुरुत) आणि 'आचार्यः तं प्रणनाम।' (लङ्-लकारे परिवर्तयत)
Answer: ते पठनार्थं गुरुम् उपागच्छन्। — आचार्यः तं प्राणमत्।
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. शंकराचार्य कोणत्या सिद्धांताचे भाष्यकार?
Answer: C. अद्वैतसिद्धान्तस्य भाष्यकारः.
2. शंकराचार्यांचे जन्मगाव…
Answer: A. आलुवा नगराजवळचे कालडी.
3. कालडी गाव कोणत्या नदीकाठी?
Answer: C. पूर्णानदीतीरे.
4. शंकराच्या वडिलांचे नाव…
Answer: B. पिता शिवगुरुः.
5. शंकराचे उपनयन कितव्या वर्षी झाले?
Answer: A. पञ्चमे वयसि.
6. शंकराचा पाय कोणी पकडला?
Answer: B. नक्रः.
7. शंकराचे गुरू कोण?
Answer: D. गोविन्दभगवत्पादानां शिष्यः.
8. 'अपसर, अपसर' कोण म्हणाले?
Answer: B. शिष्याः उच्चैः अवदन्.
9. दुसऱ्या प्रसंगानंतर रचलेले स्तोत्र…
Answer: D. तत्रैव रचितवान्.
10. श्लोकानुसार शंकराचार्य कितव्या वर्षी देहत्याग केला?
Answer: B. द्वात्रिंशे मुनिरभ्यगात्.
11. 'चास्ताम्' चा संधिविग्रह…
Answer: C. दीर्घ संधी: अ + आ = आ.
12. 'गुरुमुपागच्छत्' चा संधिविग्रह…
Answer: C. अनुस्वार/म् संधी.
13. 'स्मरिष्यसि' हे रूप कोणत्या लकारात?
Answer: C. भविष्यकाळ, मध्यमपुरुष एकवचन.
14. 'प्रतिश्रुत्य' हे कोणते अव्यय?
Answer: C. प्रति + श्रु + ल्यप्.
15. 'अम्ब! त्रायस्व' — कः कं वदति?
Answer: A. मगरीने पाय धरल्यावर.
Get a ✓ Verified tutor for “आदिशङ्कराचार्यः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise आदिशङ्कराचार्यः the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ४० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “आदिशङ्कराचार्यः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of आदिशङ्कराचार्यः.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “आदिशङ्कराचार्यः (Amod 12)” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.