आदिशङ्कराचार्यःClass 10 Sanskrit Chapter 12 Notes – Maharashtra Board

Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 65–68

अद्वैत सिद्धांताचे भाष्यकार जगद्गुरू आदिशंकराचार्य यांच्या जीवनातील दोन प्रसंग — मगरीच्या प्रसंगातून मिळालेली संन्यासाची परवानगी आणि 'ज्याच्याकडून ज्ञान मिळते तो गुरू' हा बोध; सरलार्थ, व्याकरण आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.

Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা (Sanskrit text is never translated.)

🎧 Listen to the summary

Summary: आदिशङ्कराचार्यः

भारताच्या दीर्घ आचार्यपरंपरेत अद्वैत सिद्धांताचे भाष्यकार आदिशंकराचार्य प्रसिद्ध आहेत. लोकांना जागृत करण्यासाठी त्यांनी संपूर्ण भारत फिरून चारही दिशांना पीठे स्थापन केली; त्यांची अर्थपूर्ण, गाता येणारी स्तोत्रे आजही लोकांच्या ओठी आहेत.

केरळमधील आलुवा नगराजवळ, पूर्णा नदीच्या काठी असलेल्या कालडी गावात इसवी सनाच्या आठव्या शतकात त्यांचा जन्म झाला. वडील शिवगुरू लहानपणीच वारले, म्हणून आई आर्याम्बेने त्यांचे पालनपोषण केले.

पाचव्या वर्षी उपनयन झाल्यावर ते गुरूंकडे गेले आणि वेद, वेदांगे व विविध शास्त्रे विलक्षण वेगाने शिकले. घरी परतल्यावर ते आईची सेवा करू लागले; आई त्यांच्या लग्नाचा विचार करत असे, पण विरक्त शंकराला संन्यास घ्यायचा होता.

पूर्णा नदीत स्नान करताना मगरीने त्यांचा पाय पकडला. 'मरण्यापूर्वी संन्यासी होऊ दे' अशी त्यांनी आईला विनवणी केली; नाइलाजाने आईने परवानगी दिली आणि त्याच क्षणी ते मगरीपासून सुटले. 'तू आठवण काढशील तेव्हा मी येईन' असे वचन देऊन ते घरातून निघाले व गोविंदभगवत्पादांचे शिष्य झाले.

एकदा गंगास्नानाला जाताना शिष्यांनी एका मळकट, दरिद्री माणसाला 'दूर हो' म्हटले. त्याने विचारले — शरीराला दूर करता की आत्म्याला? आत्मा सर्वांत एकच आणि शरीरे पंचमहाभूतांचीच. हे वेदान्ताचे सार ऐकून आचार्यांनी त्याला नमस्कार केला आणि 'मनीषापञ्चकम्' स्तोत्र रचले.

Key points to remember

  • अद्वैत सिद्धांताचे भाष्यकार — जगद्गुरू आदिशंकराचार्य
  • जन्म: कालडी गाव, आलुवाजवळ, केरळ; पूर्णा नदीचा काठ; इ.स. आठवे शतक
  • वडील शिवगुरू (लहानपणी निधन), आई आर्याम्बा
  • पाचव्या वर्षी उपनयन; वेद-वेदांगे, शास्त्रांचे वेगवान अध्ययन
  • मगरीचा प्रसंग — संन्यासासाठी आईची परवानगी
  • आईला वचन: 'आठवण काढशील तेव्हा मी येईन'
  • गुरू: गोविंदभगवत्पाद; संन्यासदीक्षा घेऊन वैदिक धर्मस्थापनेसाठी प्रस्थान
  • 'दूर हो' प्रसंग — आत्मा सर्वांचा एकच; ज्ञान कुणाकडूनही घ्यावे
  • 'मनीषापञ्चकम्' स्तोत्राची रचना; सेतूपासून हिमालयापर्यंत अद्वैताचा प्रचार
  • ८ व्या वर्षी चार वेद, १२ व्या वर्षी सर्व शास्त्रे, १६ व्या वर्षी भाष्य, ३२ व्या वर्षी देहत्याग
Want a teacher to explain आदिशङ्कराचार्यः?

Get a ✓ Verified tutor for “आदिशङ्कराचार्यः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 10 Sanskrit classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning