जटायुशौर्यम्Class 10 Sanskrit Chapter 11 Notes – Maharashtra Board

Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 62–64

वाल्मीकि रामायणाच्या अरण्यकाण्डातील प्रसंग — सीताहरणाच्या वेळी वृद्ध गृध्रराज जटायूने रावणाशी केलेला शूर संघर्ष. अन्वय, मराठी सरलार्थ, लिट् रूपे, शब्दरूपे आणि संधी.

Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা (Sanskrit text is never translated.)

🎧 Listen to the summary

Summary: जटायुशौर्यम्

महर्षी वाल्मीकींनी रामायण रचले; त्यात सात काण्डे आणि सुमारे २४,००० श्लोक आहेत. हे श्लोक अरण्यकाण्डाच्या ४७ ते ४९ व्या सर्गांतून घेतले असून त्यात जटायु–रावण संघर्षाचे वर्णन आहे.

वनवासात सीतेला कपटाने एकटी करून रावण परिव्राजकाच्या (संन्याशाच्या) वेशात पर्णकुटीत आला. सीतेने त्याला ओळखून कठोर शब्दांत धिक्कारले, तरीही त्याने बळाने तिचे हरण केले.

राम दूर वनात असताना दुःखी सीता 'राम' अशी आक्रोश करू लागली; विलाप करताना तिने झाडावर बसलेला गृध्र जटायू पाहिला आणि 'हे आर्य जटायो, मला अनाथासारखी नेली जात आहे, पाहा' अशी हाक मारली.

जटायूने रावणाला समजावले — परस्त्रीला स्पर्श करण्याची नीच बुद्धी सोड; मी वृद्ध आहे आणि तू तरुण, धनुर्धारी, रथी, कवचधारी आहेस, तरीही सीतेला घेऊन तू सुखरूप जाणार नाहीस.

जटायूने तीक्ष्ण नखांनी रावणाच्या शरीरावर अनेक जखमा केल्या आणि त्याचे बाणांसह धनुष्य मोडले; संतप्त रावणाने तलवारीने त्याचे पंख, बाजू आणि पाय छाटले, आणि घायाळ जटायू जमिनीवर कोसळला.

Key points to remember

  • स्रोत: वाल्मीकि रामायण — अरण्यकाण्ड, सर्ग ४७–४९
  • रामायण: ७ काण्डे, सुमारे २४,००० श्लोक
  • सात काण्डे: बाल, अयोध्या, अरण्य, किष्किन्धा, सुन्दर, युद्ध, उत्तर
  • रावण परिव्राजकाच्या वेशात पर्णकुटीत
  • सीता झाडावरील गृध्र जटायूला हाक मारते
  • जटायूचा उपदेश: परदाराभिमर्शनाची नीच बुद्धी सोड
  • 'वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी…' — तरीही तू सुखरूप जाणार नाहीस
  • जटायूने नखांनी जखमा केल्या, धनुष्य मोडले
  • रावणाने तलवारीने पंख, बाजू, पाय छाटले
  • मूल्य: अन्यायाविरुद्ध वय-बलाचा विचार न करता लढण्याचे धैर्य
Want a teacher to explain जटायुशौर्यम्?

Get a ✓ Verified tutor for “जटायुशौर्यम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 10 Sanskrit classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning