TalentJR apps
Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 62–64
वाल्मीकि रामायणाच्या अरण्यकाण्डातील प्रसंग — सीताहरणाच्या वेळी वृद्ध गृध्रराज जटायूने रावणाशी केलेला शूर संघर्ष. अन्वय, मराठी सरलार्थ, लिट् रूपे, शब्दरूपे आणि संधी.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original (Sanskrit text is never translated.)
महर्षी वाल्मीकींनी रामायण रचले; त्यात सात काण्डे आणि सुमारे २४,००० श्लोक आहेत. हे श्लोक अरण्यकाण्डाच्या ४७ ते ४९ व्या सर्गांतून घेतले असून त्यात जटायु–रावण संघर्षाचे वर्णन आहे.
वनवासात सीतेला कपटाने एकटी करून रावण परिव्राजकाच्या (संन्याशाच्या) वेशात पर्णकुटीत आला. सीतेने त्याला ओळखून कठोर शब्दांत धिक्कारले, तरीही त्याने बळाने तिचे हरण केले.
राम दूर वनात असताना दुःखी सीता 'राम' अशी आक्रोश करू लागली; विलाप करताना तिने झाडावर बसलेला गृध्र जटायू पाहिला आणि 'हे आर्य जटायो, मला अनाथासारखी नेली जात आहे, पाहा' अशी हाक मारली.
जटायूने रावणाला समजावले — परस्त्रीला स्पर्श करण्याची नीच बुद्धी सोड; मी वृद्ध आहे आणि तू तरुण, धनुर्धारी, रथी, कवचधारी आहेस, तरीही सीतेला घेऊन तू सुखरूप जाणार नाहीस.
जटायूने तीक्ष्ण नखांनी रावणाच्या शरीरावर अनेक जखमा केल्या आणि त्याचे बाणांसह धनुष्य मोडले; संतप्त रावणाने तलवारीने त्याचे पंख, बाजू आणि पाय छाटले, आणि घायाळ जटायू जमिनीवर कोसळला.
Get a ✓ Verified tutor for “जटायुशौर्यम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
जटायुरावणयोः सङ्घर्षस्य वर्णनं कुरुत। (माध्यमभाषया)
Answer: शेवटी संतप्त रावणाने तलवारीने जटायूचे पंख, बाजू व पाय छाटले आणि घायाळ जटायू जमिनीवर कोसळला — पण अन्यायाविरुद्ध त्याने शेवटपर्यंत लढा दिला.
| संस्कृत शब्द | मराठी अर्थ | पाठात |
|---|---|---|
| गृध्रः | गिधाड | जटायुः |
| परिव्राजकः | संन्यासी | रावणाचा वेश |
| अतिचुक्रोश | जोरात ओरडली (लिट्) | सीता 'राम' म्हणून |
| आयतलोचना | विशाल डोळ्यांची | सीता |
| वनस्पतिगतः | झाडावर बसलेला | जटायुः |
| तीक्ष्णतुण्डः | तीक्ष्ण चोचीचा | खगोत्तमः |
| परदाराभिमर्शनम् | परस्त्रीला स्पर्श करणे | जटायूचा उपदेश |
| धन्वी, सरथः, कवची, शरी | धनुर्धारी, रथी, कवचधारी, बाणधारी | रावण |
| बभञ्ज | मोडले (लिट्) | धनुष्य |
| निपपात | कोसळला (लिट्) | धरण्याम् |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. माध्यमभाषया उत्तरं लिखत — जटायुरावणयोः सङ्घर्षस्य वर्णनं कुरुत।
Answer: संतापलेल्या रावणाने तलवारीने जटायूचे पंख, बाजू व पाय छाटले; घायाळ जटायू जमिनीवर कोसळला.
2. सन्धिविग्रहं कुरुत — ततस्सा, ददर्शायतलोचना, वृद्धोऽहम्, तथाप्यादाय
Answer: विसर्ग, दीर्घ आणि यण् संधीचे नियम लक्षात ठेवा.
3. सूचनानुसारं कृतीः कुरुत — (अ) सीता वनस्पतिगतं गृध्रं ददर्श। (लङ्) (आ) रावणः खड्गमुद्धृत्य पक्षौ अच्छिनत्। (पूर्वकालवाचकम् अव्ययं निष्कासयत)
Answer: (अ) सीता वनस्पतिगतं गृध्रम् अपश्यत्। (आ) रावणः खड्गम् उदहरत्, पक्षौ च अच्छिनत्।
4. धातु-तालिकां पूरयत — लङ् प्रथमपुरुष (अभवन्), लृट् मध्यमपुरुष (गमिष्यसि), लट् उत्तमपुरुष (पश्यावः)
Answer: लट् उत्तमपुरुष: पश्यामि, पश्यावः, पश्यामः.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. हे श्लोक रामायणाच्या कोणत्या काण्डातून?
Answer: D. सर्ग ४७–४९.
2. रामायणात किती काण्डे आहेत?
Answer: D. बाल ते उत्तर.
3. रावण कोणत्या वेशात आला?
Answer: A. संन्याशाचा वेश.
4. सीतेने कोणाला हाक मारली?
Answer: B. हे आर्य जटायो.
5. 'वृद्धोऽहम्' चा संधिविग्रह…
Answer: D. विसर्ग संधी.
6. 'ददर्शायतलोचना' चा संधिविग्रह…
Answer: B. दीर्घ संधी.
7. 'चकार' कोणत्या लकारात?
Answer: A. परोक्ष भूतकाळ.
8. 'जटायुः रावणस्य गात्रे व्रणान् चकार' — लङ् रूप…
Answer: A. कृ धातू लङ्.
9. जटायूने रावणाचे काय मोडले?
Answer: C. सशरं चापं बभञ्ज.
10. रावणाने जटायूवर कशाने वार केला?
Answer: C. खड्गमुद्धृत्य.
11. 'तीक्ष्णतुण्डः' हे विशेषण कोणाचे?
Answer: C. तीक्ष्ण चोच.
12. 'आयतलोचना' हे विशेषण कोणाचे?
Answer: A. विशाल नेत्र.
13. 'धन्विभ्यः' कोणती विभक्ती व वचन?
Answer: D. धन्विन् शब्द.
14. 'गमिष्यसि' चे बहुवचन…
Answer: C. लृट् मध्यमपुरुष.
15. 'पतगः' चा समानार्थी…
Answer: B. पक्षी.
Get a ✓ Verified tutor for “जटायुशौर्यम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise जटायुशौर्यम् the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ४५ मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “जटायुशौर्यम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of जटायुशौर्यम्.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “जटायुशौर्यम्” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.