मानवताधर्मःClass 10 Sanskrit Chapter 15 Notes – Maharashtra Board

Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 89–90

म. म. डॉ. देवीप्रसाद खरवण्डीकर यांचे सात श्लोक — सर्व धर्मांचे मूळ मानवता, हे नदी-सागर, स्वर-षड्ज, रंग-शुभ्रता, पाणी-साखर, सूर्य-प्रकाश अशा दृष्टान्तांतून; श्लोकांचा मराठी सरलार्थ, व्याकरण आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.

Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা (Sanskrit text is never translated.)

🎧 Listen to the summary

Summary: मानवताधर्मः

कलियुगात सर्वत्र विविध धर्मांचा प्रचार दिसतो. पण 'धर्म' म्हणजे जो धारण करतो तो; स्वतःच्या कर्तव्याचे पालन म्हणजे धर्म — राजधर्म, पितृधर्म, पत्नीधर्म इत्यादी. जगात शांतता हवी, वाद-युद्ध टाळायचे असतील तर मानवताधर्मच पाळला पाहिजे.

सर्व धर्म मानवतेचे हितच सांगतात, म्हणून मानवता हे सर्व धर्मांचे मूळ आहे. हा मानवताधर्म म. म. डॉ. देवीप्रसाद खरवण्डीकर यांनी या श्लोकांत वर्णन केला आहे.

जशा सर्व नद्या महासागरात मिसळतात आणि संगीतातील सर्व स्वरांचे मूळ षड्ज आहे, तसे सर्व धर्म मानवताधर्माच्या आश्रयाला आहेत. सगळे रंग एकत्र आले की शुभ्र होतात, तसे सर्व धर्म मिळून मानवतेच्या गुणाचीच स्तुती करतात.

साखर किंवा मीठ सगळ्या पाण्यात पसरते, तसा मानवताधर्म सर्व धर्मांत व्यापलेला आहे. एकच सूर्य संपूर्ण जगाला उजळतो, तसा एकच मानवतागुण सर्व धर्मांना प्रकाशित करतो.

माणूस जेव्हा 'इतरही माझ्यासारखेच' (आत्मौपम्य) या भावनेने लोकांशी वागतो, तेव्हाच मानवता निर्माण होते. म्हणून सर्व धर्म बाजूला ठेवून निश्चितपणे मानवतेची उपासना कर — हाच उन्नती देणारा आणि कल्याणकारी मार्ग आहे.

Key points to remember

  • कवी: म. म. डॉ. देवीप्रसाद खरवण्डीकर
  • धर्म = जो धारण करतो; स्वकर्तव्यपालन
  • मानवता — सर्व धर्मांचे मूळ
  • नद्या → महासागर: सर्व धर्म मानवताधर्माच्या आश्रयाला
  • स्वर → षड्ज हे मूळ
  • सर्व रंग एकत्र → शुभ्रता
  • साखर/मीठ पाण्यात व्यापते तसा मानवताधर्म
  • एक सूर्य जगाला उजळतो, एक मानवतागुण धर्मांना
  • आत्मौपम्य भावनेने वागणे = मानवता
  • मानवता — अभ्युदयकृत् (उन्नती) आणि श्रेयस्कर (कल्याणकारी) मार्ग
Want a teacher to explain मानवताधर्मः?

Get a ✓ Verified tutor for “मानवताधर्मः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 10 Sanskrit classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning