TalentJR apps
Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 89–90
म. म. डॉ. देवीप्रसाद खरवण्डीकर यांचे सात श्लोक — सर्व धर्मांचे मूळ मानवता, हे नदी-सागर, स्वर-षड्ज, रंग-शुभ्रता, पाणी-साखर, सूर्य-प्रकाश अशा दृष्टान्तांतून; श्लोकांचा मराठी सरलार्थ, व्याकरण आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original (Sanskrit text is never translated.)
कलियुगात सर्वत्र विविध धर्मांचा प्रचार दिसतो. पण 'धर्म' म्हणजे जो धारण करतो तो; स्वतःच्या कर्तव्याचे पालन म्हणजे धर्म — राजधर्म, पितृधर्म, पत्नीधर्म इत्यादी. जगात शांतता हवी, वाद-युद्ध टाळायचे असतील तर मानवताधर्मच पाळला पाहिजे.
सर्व धर्म मानवतेचे हितच सांगतात, म्हणून मानवता हे सर्व धर्मांचे मूळ आहे. हा मानवताधर्म म. म. डॉ. देवीप्रसाद खरवण्डीकर यांनी या श्लोकांत वर्णन केला आहे.
जशा सर्व नद्या महासागरात मिसळतात आणि संगीतातील सर्व स्वरांचे मूळ षड्ज आहे, तसे सर्व धर्म मानवताधर्माच्या आश्रयाला आहेत. सगळे रंग एकत्र आले की शुभ्र होतात, तसे सर्व धर्म मिळून मानवतेच्या गुणाचीच स्तुती करतात.
साखर किंवा मीठ सगळ्या पाण्यात पसरते, तसा मानवताधर्म सर्व धर्मांत व्यापलेला आहे. एकच सूर्य संपूर्ण जगाला उजळतो, तसा एकच मानवतागुण सर्व धर्मांना प्रकाशित करतो.
माणूस जेव्हा 'इतरही माझ्यासारखेच' (आत्मौपम्य) या भावनेने लोकांशी वागतो, तेव्हाच मानवता निर्माण होते. म्हणून सर्व धर्म बाजूला ठेवून निश्चितपणे मानवतेची उपासना कर — हाच उन्नती देणारा आणि कल्याणकारी मार्ग आहे.
Get a ✓ Verified tutor for “मानवताधर्मः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
कदा मानवता भवेत्? (माध्यमभाषया उत्तरम्)
Answer: जेव्हा माणूस इतरांचे सुख-दुःख आपल्यासारखेच मानून सर्व माणसांशी वागतो, तेव्हाच जगात मानवता निर्माण होते.
| संस्कृत शब्द | मराठी अर्थ | पाठात |
|---|---|---|
| महोदधिः | महासागर | श्लोक १ — नद्या मिसळतात |
| षड्जः | संगीतातील मूळ स्वर (सा) | श्लोक २ |
| शुक्लता | शुभ्रता, पांढरेपणा | श्लोक ३ — सर्व रंग एकत्र |
| शर्करा, लवणम् | साखर, मीठ | श्लोक ४ — पाण्यात व्यापतात |
| भानुः | सूर्य | श्लोक ५ — भुवनमंडळ उजळतो |
| आत्मौपम्यम् | स्वतःशी तुलना करून दुसऱ्याला जाणणे | श्लोक ६ |
| अभ्युदयकृत् | उन्नती करणारा | श्लोक ७ — पन्थाः |
| श्रेयस्करः | कल्याणकारी | श्लोक ७ — पन्थाः |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत — अ) कः सर्वधर्मान् व्याप्नोति? आ) कां भज इति कविः वदति?
Answer: अ) मानवताधर्मः सर्वधर्मान् व्याप्नोति। आ) मानवतां भज इति कविः वदति।
2. माध्यमभाषया उत्तरत — सर्वे धर्माः मानवताधर्मं समाश्रिताः इति सोदाहरणं स्पष्टीकुरुत।
Answer: म्हणून मानवता हे सर्व धर्मांचे मूळ आणि आश्रयस्थान आहे.
3. माध्यमभाषया उत्तरत — मानवताधर्मः अभ्युदयकृत् कथं वर्तते?
Answer: म्हणून कवी सांगतो की मानवताधर्म हा उन्नती घडवणारा आणि कल्याणकारी मार्ग आहे.
4. सूचनानुसारं कृतीः कुरुत — 'त्वं सर्वधर्मान् परित्यज्य मानवतां भज।' ('त्वं' स्थाने 'भवान्') आणि 'सर्वे धर्माः मानवतागुणं शंसन्ति।' (कर्मवाच्ये)
Answer: भवान् सर्वधर्मान् परित्यज्य मानवतां भजतु। — सर्वैः धर्मैः मानवतागुणः शस्यते।
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'मानवताधर्मः' चे कवी…
Answer: B. म. म. डॉ.
2. सर्व नद्या कोठे प्रवेश करतात?
Answer: A. प्रविशन्ति महोदधिम्.
3. संगीतातील सर्व स्वरांचे मूळ…
Answer: D. षड्जमूलाः.
4. सर्व रंग एकत्र आल्यावर…
Answer: D. गच्छन्ति शुक्लताम्.
5. श्लोक ४ मधील दृष्टान्त…
Answer: A. सलिलं व्याप्नोति.
6. एक सूर्य काय उजळतो?
Answer: A. प्रकाशयति भुवनमण्डलम्.
7. मानवता कधी निर्माण होते?
Answer: A. श्लोक ६.
8. मानवताधर्म कसा मार्ग?
Answer: A. श्लोक ७.
9. 'प्रकाशयत्येकस्तथा' चा संधिविग्रह…
Answer: B. यण् व विसर्ग संधी.
10. 'व्यवहरेल्लोके' चा संधिविग्रह…
Answer: D. त् + ल = ल्ल.
11. खालीलपैकी ल्यबन्त अव्यय…
Answer: B. परि + त्यज् + ल्यप्.
12. 'नद्यः महोदधिं प्रविशन्ति' — कर्ता एकवचनात…
Answer: A. कर्ता व क्रियापद एकवचनात.
13. 'सर्वे धर्माः मानवतागुणं शंसन्ति' — कर्मवाच्य…
Answer: C. कर्ता तृतीया, कर्म प्रथमा, कर्मणि क्रियापद.
14. 'दिशेथे' हे रूप…
Answer: A. दिश् आत्मनेपद: दिशसे, दिशेथे, दिशध्वे.
15. 'योगिन्' सप्तमी बहुवचन…
Answer: D. योगिनि, योगिनोः, योगिषु.
Get a ✓ Verified tutor for “मानवताधर्मः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise मानवताधर्मः the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३५ मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “मानवताधर्मः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of मानवताधर्मः.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “मानवताधर्मः (Amod 15)” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.