TalentJR apps
Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 25–26
गौतम बुद्धांच्या जीवनातील प्रसंग — माळी सुदास हिवाळ्यात फुललेले कमळ विकायला निघतो, पण बुद्धांच्या दर्शनाने तो निरिच्छ होऊन ते कमळ त्यांच्या चरणी अर्पण करतो. सरलार्थ, व्याकरण आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original (Sanskrit text is never translated.)
भारत हा श्रेष्ठ तत्त्वचिंतकांचा देश आहे; त्यांतील एक गौतम बुद्ध. माया देवी व शुद्धोदन यांचा पुत्र सिद्धार्थ तपश्चर्येने बुद्ध झाला; बौद्ध धर्माचा प्रवर्तक म्हणून त्याने सर्वत्र शांतीचा संदेश पसरवला.
सुदास नावाच्या माळ्याच्या तळ्यात कडाक्याच्या थंडीत, शिशिर ऋतूत, एक कमळ उमलले — आकाशातील बालसूर्यासारखे. ते विकून भरपूर धन मिळवावे म्हणून तो राजवाड्यासमोर उभा राहिला.
बुद्धांच्या पूजेसाठी एका श्रीमंत सार्थवाहाने (व्यापाऱ्याने) कमळ मागितले; सुदासने एक सुवर्णनाणे किंमत सांगितली. तेवढ्यात आलेल्या धनवान श्रेष्ठीने दहा नाणी देऊ केली आणि सार्थवाहाने शंभर.
दोघांचा वाद ऐकून सुदासला वाटले — ज्यांच्यासाठी हे कमळ विकत घेत आहेत ते सुगतच मला सर्वाधिक मूल्य देतील; म्हणून त्याने कमळ विकण्यास नकार दिला आणि तो बुद्धांच्या निवासस्थानी उद्यानात गेला.
वडाच्या झाडाखाली दगडावर बसलेल्या तेजस्वी बुद्धांना पाहून त्याच्या मनात भक्तीचा सागर उसळला. त्याने कमळ चरणी अर्पण केले; 'काय हवे?' विचारल्यावर तो म्हणाला — केवळ चरणस्पर्शाने आत्मा कृतार्थ व्हावा. बुद्ध म्हणाले 'तथास्तु'.
Get a ✓ Verified tutor for “अमूल्यं कमलम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
सुदासः किमर्थं कमलं विक्रेतुं न इच्छति? (माध्यमभाषया)
Answer: सुगतांकडून सर्वाधिक मूल्य मिळेल या अपेक्षेने सुदासने सार्थवाहाला व श्रेष्ठीला कमळ विकले नाही.
| संस्कृत शब्द | मराठी अर्थ | पाठात |
|---|---|---|
| उद्यानपालः | माळी | सुदासः |
| शिशिर-ऋतुः | हिवाळा, कडाक्याची थंडी | कमळ फुलले |
| बालसूर्यबिम्बम् | कोवळ्या सूर्याचे बिंब | कमळाची उपमा |
| राजसद्म | राजवाडा | सुदास समोर उभा |
| सार्थवाहः | व्यापाऱ्यांच्या तांड्याचा प्रमुख | शंभर नाणी |
| श्रेष्ठी | धनवान व्यापारी, शेट | दहा नाणी |
| सुवर्णनाणकम् | सोन्याचे नाणे | किंमत |
| अश्मखण्डः | दगडाचा तुकडा, शिळा | वडाखाली बुद्धांचे आसन |
| अर्घ्यम् | पूजेचे अर्पण | चरणी कमळ |
| सुगतः | गौतम बुद्ध | तथास्तु |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत — अ) पद्मं कदा व्यकसत्? आ) महात्मा कुत्र उपविष्टः आसीत्?
Answer: अ) पद्मं शिशिर-ऋतौ व्यकसत्। आ) महात्मा वटवृक्षस्य अधस्तात् एकस्मिन् अश्मखण्डे उपविष्टः आसीत्।
2. माध्यमभाषया उत्तरत — सुदासः सुगतचरणाभ्यां कमलं किमर्थं समर्पितवान्?
Answer: भक्तिभावाने, कोणतीही अपेक्षा न ठेवता सुदासने कमळ बुद्धांच्या चरणी अर्पण केले — हाच सुगतांचा प्रभाव.
3. सूचनानुसारं कृतीः कुरुत — अ) सुदासः सुगतचरणाभ्यां कमलं समर्पितवान्। (वाच्यपरिवर्तनं कुरुत) आ) शिशिर-ऋतौ पद्मं व्यकसत्। (बहुवचने लिखत)
Answer: अ) सुदासेन सुगतचरणाभ्यां कमलं समर्पितम्। आ) शिशिर-ऋतौ पद्मानि व्यकसन्।
4. प्रश्ननिर्माणं कुरुत — अ) सुगत एवाधिकतमं मूल्यं मह्यं दद्यात्। आ) भगवतो वदनं धाम्ना राजते स्म।
Answer: अ) कः एव अधिकतमं मूल्यं मह्यं दद्यात्? आ) भगवतः वदनं केन राजते स्म?
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. सिद्धार्थाचे वडील कोण?
Answer: D. शुद्धोधनस्य पुत्रः.
2. सुदास कोण होता?
Answer: B. कश्चिदुद्यानपालः.
3. कमळ कोणत्या ऋतूत फुलले?
Answer: D. शिशिर-ऋतौ.
4. कमळाला कशाची उपमा दिली आहे?
Answer: D. व्योम्नीव बालसूर्यबिम्बम्.
5. सुदास कमळ विकायला कोठे उभा राहिला?
Answer: A. राजसद्मनः पुरतः.
6. श्रेष्ठीने किती नाणी देऊ केली?
Answer: C. दश सुवर्णनाणकानि.
7. सार्थवाहाने शेवटी किती नाणी देऊ केली?
Answer: B. शतं सुवर्णनाणकानि.
8. बुद्ध कोठे बसले होते?
Answer: C. वटवृक्षस्याधस्तात् अश्मखण्डे.
9. सुदासने बुद्धांकडे काय मागितले?
Answer: C. निरिच्छः सुदासः.
10. 'अहं दश सुवर्णनाणकानि यच्छामि' — कः कं वदति?
Answer: C. श्रेष्ठी अगदत्.
11. 'इत्यब्रवीत्' चा संधिविग्रह…
Answer: C. यण् संधी: इ + अ = य.
12. 'सोऽवदत्' चा संधिविग्रह…
Answer: A. विसर्ग संधी.
13. 'प्राप्नुयाम्' हे रूप कोणत्या लकारात?
Answer: B. उत्तमपुरुष एकवचन.
14. 'त्वं किम् इच्छसि?' — 'भवान्' योजल्यास…
Answer: C. भवान् + प्रथमपुरुष.
15. 'अनल्पेन' या विशेषणाचे विशेष्य…
Answer: B. अनल्पेन धाम्ना राजते.
Get a ✓ Verified tutor for “अमूल्यं कमलम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise अमूल्यं कमलम् the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ४० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “अमूल्यं कमलम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of अमूल्यं कमलम्.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “अमूल्यं कमलम्” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.