अमूल्यं कमलम्Class 10 Sanskrit Chapter 4 Notes – Maharashtra Board

Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 25–26

गौतम बुद्धांच्या जीवनातील प्रसंग — माळी सुदास हिवाळ्यात फुललेले कमळ विकायला निघतो, पण बुद्धांच्या दर्शनाने तो निरिच्छ होऊन ते कमळ त्यांच्या चरणी अर्पण करतो. सरलार्थ, व्याकरण आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.

Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা (Sanskrit text is never translated.)

🎧 Listen to the summary

Summary: अमूल्यं कमलम्

भारत हा श्रेष्ठ तत्त्वचिंतकांचा देश आहे; त्यांतील एक गौतम बुद्ध. माया देवी व शुद्धोदन यांचा पुत्र सिद्धार्थ तपश्चर्येने बुद्ध झाला; बौद्ध धर्माचा प्रवर्तक म्हणून त्याने सर्वत्र शांतीचा संदेश पसरवला.

सुदास नावाच्या माळ्याच्या तळ्यात कडाक्याच्या थंडीत, शिशिर ऋतूत, एक कमळ उमलले — आकाशातील बालसूर्यासारखे. ते विकून भरपूर धन मिळवावे म्हणून तो राजवाड्यासमोर उभा राहिला.

बुद्धांच्या पूजेसाठी एका श्रीमंत सार्थवाहाने (व्यापाऱ्याने) कमळ मागितले; सुदासने एक सुवर्णनाणे किंमत सांगितली. तेवढ्यात आलेल्या धनवान श्रेष्ठीने दहा नाणी देऊ केली आणि सार्थवाहाने शंभर.

दोघांचा वाद ऐकून सुदासला वाटले — ज्यांच्यासाठी हे कमळ विकत घेत आहेत ते सुगतच मला सर्वाधिक मूल्य देतील; म्हणून त्याने कमळ विकण्यास नकार दिला आणि तो बुद्धांच्या निवासस्थानी उद्यानात गेला.

वडाच्या झाडाखाली दगडावर बसलेल्या तेजस्वी बुद्धांना पाहून त्याच्या मनात भक्तीचा सागर उसळला. त्याने कमळ चरणी अर्पण केले; 'काय हवे?' विचारल्यावर तो म्हणाला — केवळ चरणस्पर्शाने आत्मा कृतार्थ व्हावा. बुद्ध म्हणाले 'तथास्तु'.

Key points to remember

  • सिद्धार्थ — माया देवी व शुद्धोदन यांचा पुत्र; तपाने गौतम बुद्ध
  • बौद्ध धर्माचा प्रवर्तक; शांतिसंदेश
  • सुदास — उद्यानपाल (माळी)
  • शिशिर ऋतूत, कडाक्याच्या थंडीत कमळ उमलले
  • कमळ — आकाशातील बालसूर्यबिंबासारखे
  • सार्थवाह: एक → शंभर सुवर्णनाणी; श्रेष्ठी: दहा
  • सुदासचा विचार: सुगतच अधिकतम मूल्य देतील
  • बुद्ध वडाखाली दगडावर बसलेले, मुख तेजाने झळाळणारे
  • सुदास निरिच्छ — फक्त चरणस्पर्शाने कृतार्थता
  • सुगत = गौतम बुद्ध; 'तथास्तु' असा आशीर्वाद
Want a teacher to explain अमूल्यं कमलम्?

Get a ✓ Verified tutor for “अमूल्यं कमलम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 10 Sanskrit classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning