TalentJR apps
Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 45–47
संस्कृत नाटकांचा गुच्छ — कालिदासाचे 'अभिज्ञानशाकुन्तलम्', 'मृच्छकटिकम्' आणि भासाचे 'कर्णभारम्' यांतील तीन प्रसंग; मराठी सरलार्थ, पात्रस्वभाव, संधी-अव्यये आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original (Sanskrit text is never translated.)
'स्तबकः' म्हणजे फुलांचा गुच्छ. या पाठात तीन प्रसिद्ध संस्कृत नाटकांतील तीन प्रसंग 'पुष्पम्' म्हणून दिले आहेत — पहिले कालिदासाचे, दुसरे मृच्छकटिकातील आणि तिसरे भासाच्या कर्णभारातील.
प्रथमं पुष्पम्: शिकारीला आलेला राजा दुष्यन्त आश्रमातील हरणावर बाण सोडणार तेवढ्यात वैखानस त्याला अडवतो. राजा लगेच बाण मागे घेतो, कण्व ऋषींच्या आश्रमात नम्र वेषात जाण्यासाठी आभूषणे व धनुष्य सारथ्याकडे देतो.
द्वितीयं पुष्पम्: गरीब चारुदत्ताचा मुलगा रोहसेन मातीची गाडी नको, सोन्याची गाडी हवी म्हणून रडतो. दासी रदनिका त्याला वसन्तसेनेकडे नेते; वसन्तसेना आपले दागिने देऊन सोन्याची गाडी घडवायला सांगते.
तृतीयं पुष्पम्: इन्द्र (शक्र) याचकाच्या वेषात कर्णाकडे 'मोठी भिक्षा' मागतो. कर्ण गायी, सोने, पृथ्वी, स्वतःचे मस्तकही देऊ करतो; शेवटी जन्मापासूनचे कवच-कुंडल देतो आणि शक्र आनंदाने ते स्वीकारतो.
तिन्ही प्रसंगांतून मूल्ये दिसतात — दुष्यन्ताची विनयशीलता व आश्रमाचा आदर, वसन्तसेनेचे वात्सल्य व औदार्य आणि कर्णाची अतुलनीय दानशूरता.
Get a ✓ Verified tutor for “संस्कृतनाट्यस्तबकः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
माध्यमभाषया उत्तरत — शक्रस्य कपटं विशदीकुरुत।
Answer: याचकाचे सोंग घेऊन, चतुर शब्दांनी आशीर्वाद देऊन आणि बाकी सर्व दाने नाकारून शक्राने कर्णाकडून जन्मजात कवच-कुंडले मिळवली — हेच त्याचे कपट.
| संस्कृत शब्द | मराठी अर्थ | पाठात |
|---|---|---|
| स्तबकः | गुच्छ | पाठाचे नाव |
| वैखानसः | वनात राहणारा तपस्वी | प्रथमं पुष्पम् |
| सायकः | बाण | हरणावर रोखलेला |
| आर्तत्राणम् | दुःखितांचे रक्षण | राजशस्त्राचे कार्य |
| सूतः | सारथी | दुष्यन्ताचा रथ |
| मृत्तिकाशकटिका | मातीची छोटी गाडी | रोहसेन |
| अलङ्कारः | दागिना | वसन्तसेनेचे दान |
| याचकः | भिक्षा मागणारा | शक्राचे रूप |
| कवचकुण्डले | अंगावरील कवच व कानातील कुंडले | कर्णाचे दान |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. सरलार्थं लिखत (माध्यमभाषया) — दुष्यन्त आणि वैखानस यांचा संवाद (प्रथमं पुष्पम्).
Answer: सरलार्थ स्वतःच्या शब्दांत, क्रमाने आणि प्रत्येक वक्त्याचे नाव घेऊन लिहावा.
2. माध्यमभाषया उत्तरत — दुष्यन्तस्य कानि स्वभाववैशिष्ट्यानि ज्ञायन्ते?
Answer: दुष्यन्त विनयशील, आज्ञाधारक, तपस्वीजनांचा आदर करणारा आणि दयाळू राजा आहे.
3. माध्यमभाषया उत्तरत — रोहसेनः किमर्थं रोदिति?
Answer: सोन्याची गाडी मिळत नाही म्हणून रोहसेन रडतो; मातीची गाडी त्याला नको होती.
4. संधिविग्रहं कुरुत, लकारं च लिखत — अ) कुतोऽस्माकम् आ) गृहाणैतम् इ) प्रदास्ये
Answer: कुतः + अस्माकम्; गृहाण + एतम्; प्रदास्ये — लृट् लकार, उत्तमपुरुष एकवचन.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'अभिज्ञानशाकुन्तलम्' चा कर्ता…
Answer: C. कालिदासाचे प्रसिद्ध नाटक.
2. वैखानस राजाला कोणाला मारू नको म्हणतो?
Answer: D. आश्रममृगोऽयं न हन्तव्यः.
3. राजाचे शस्त्र कशासाठी असते?
Answer: A. आर्तत्राणाय.
4. कण्वांचा आश्रम कोठे होता?
Answer: A. अनुमालिनीतीरम्.
5. दुष्यन्ताने सारथ्याला घोड्यांबाबत काय सांगितले?
Answer: C. आर्द्रपृष्ठाः क्रियन्तां वाजिनः.
6. रोहसेन कोणत्या गाडीसाठी रडत होता?
Answer: A. सौवर्णशकटिका.
7. रोहसेनाने कोणाच्या गाडीने खेळले होते?
Answer: A. प्रतिवेशिक-दारकस्य.
8. वसन्तसेनेने रोहसेनासाठी काय दिले?
Answer: A. गृहाणैतमलङ्कारम्.
9. भासाची शैली कशी?
Answer: A. सुबोधा सरसा च.
10. शक्र म्हणजे…
Answer: A. शक्रः नाम इन्द्रः.
11. कर्ण मस्तक देऊ करतो तेव्हा शक्र काय म्हणतो?
Answer: B. भीतीचा उद्गार.
12. 'मच्छिरः' चा संधिविग्रह…
Answer: D. त् + श = च्छ.
13. 'अवतीर्य' हे कोणते अव्यय?
Answer: B. अव + तॄ + ल्यप्.
14. 'क्रीडावः' चे लकार-पुरुष-वचन…
Answer: C. आपण दोघे खेळू.
15. 'अवतरतु आयुष्मान्' — कः कं वदति?
Answer: B. रथ थांबवल्यावर सारथी म्हणतो.
Get a ✓ Verified tutor for “संस्कृतनाट्यस्तबकः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise संस्कृतनाट्यस्तबकः the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ४५ मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “संस्कृतनाट्यस्तबकः” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of संस्कृतनाट्यस्तबकः.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “संस्कृतनाट्ययुग्मम्” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.