व्यसने मित्रपरीक्षाClass 10 Sanskrit Chapter 2 Notes – Maharashtra Board

Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 11–13

हितोपदेशातील कथा — हरिण, कावळा आणि स्वार्थी कोल्हा; संकटातच खऱ्या मित्राची ओळख होते. सरलार्थ, संधी, लकार-बदल आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.

Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা (Sanskrit text is never translated.)

🎧 Listen to the summary

Summary: व्यसने मित्रपरीक्षा

ही कथा नारायणपंडितांच्या हितोपदेशातून घेतली आहे. हितोपदेशाचे चार भाग आहेत — मित्रलाभ, सुहृद्भेद, विग्रह आणि संधी; पशुपक्ष्यांच्या कथांतून त्यात नीती शिकवली आहे.

चंपक नावाच्या जंगलात चित्रांग हरिण आणि एकाक्ष कावळा प्रेमाने राहत होते. क्षुद्रबुद्धी नावाच्या कोल्ह्याने स्वतःच्या फायद्यासाठी हरिणाशी मैत्री केली; अनोळखी नवागताशी अचानक मैत्री योग्य नाही, असा कावळ्याने इशारा दिला.

कोल्ह्याने हरिणाला धान्याने भरलेले शेत दाखवले. हरिण रोज तेथे जाऊन पीक खाऊ लागले; शेतमालकाने सापळा लावला आणि हरिण त्यात अडकले.

मदत मागितल्यावर कोल्ह्याने 'आज माझा व्रताचा दिवस, स्नायूंच्या दोऱ्या कशा शिवू?' अशी सबब सांगितली आणि हरिणाच्या मांसाच्या आशेने तो झाडामागे लपून बसला.

संध्याकाळी शोधत आलेल्या कावळ्याने युक्ती सांगितली — मेल्याचे सोंग कर. शेतमालकाने हरिणाला मेलेले समजून मोकळे केले, कावळ्याच्या आवाजासरशी हरिण पळाले आणि शेतमालकाने फेकलेल्या काठीने कोल्हाच मेला.

Key points to remember

  • स्रोत: हितोपदेश; कर्ता — नारायणपंडित
  • हितोपदेशाचे चार विभाग: मित्रलाभ, सुहृद्भेद, विग्रह, संधी
  • स्थळ: चंपक नावाचे अरण्य
  • पात्रे: चित्रांग (हरिण), एकाक्ष (कावळा), क्षुद्रबुद्धी (कोल्हा), क्षेत्रपती
  • कावळ्याचा सल्ला: अचानक आलेल्याशी मैत्री नको
  • कोल्ह्याने सस्यपूर्ण शेत दाखवले — हरिण पाशात अडकले
  • कोल्ह्याची सबब: व्रताचा दिवस, स्नायुनिर्मित पाश
  • सुहृदांचे हितवचन न ऐकणारा 'शत्रुनन्दनः' ठरतो
  • कावळ्याची युक्ती: मृतवत् पडून राहणे
  • शेवट: लगुडाच्या प्रहाराने कोल्हा ठार — दुष्टाला दुष्ट फळ
Want a teacher to explain व्यसने मित्रपरीक्षा?

Get a ✓ Verified tutor for “व्यसने मित्रपरीक्षा” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 10 Sanskrit classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning