TalentJR apps
Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 11–13
हितोपदेशातील कथा — हरिण, कावळा आणि स्वार्थी कोल्हा; संकटातच खऱ्या मित्राची ओळख होते. सरलार्थ, संधी, लकार-बदल आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original (Sanskrit text is never translated.)
ही कथा नारायणपंडितांच्या हितोपदेशातून घेतली आहे. हितोपदेशाचे चार भाग आहेत — मित्रलाभ, सुहृद्भेद, विग्रह आणि संधी; पशुपक्ष्यांच्या कथांतून त्यात नीती शिकवली आहे.
चंपक नावाच्या जंगलात चित्रांग हरिण आणि एकाक्ष कावळा प्रेमाने राहत होते. क्षुद्रबुद्धी नावाच्या कोल्ह्याने स्वतःच्या फायद्यासाठी हरिणाशी मैत्री केली; अनोळखी नवागताशी अचानक मैत्री योग्य नाही, असा कावळ्याने इशारा दिला.
कोल्ह्याने हरिणाला धान्याने भरलेले शेत दाखवले. हरिण रोज तेथे जाऊन पीक खाऊ लागले; शेतमालकाने सापळा लावला आणि हरिण त्यात अडकले.
मदत मागितल्यावर कोल्ह्याने 'आज माझा व्रताचा दिवस, स्नायूंच्या दोऱ्या कशा शिवू?' अशी सबब सांगितली आणि हरिणाच्या मांसाच्या आशेने तो झाडामागे लपून बसला.
संध्याकाळी शोधत आलेल्या कावळ्याने युक्ती सांगितली — मेल्याचे सोंग कर. शेतमालकाने हरिणाला मेलेले समजून मोकळे केले, कावळ्याच्या आवाजासरशी हरिण पळाले आणि शेतमालकाने फेकलेल्या काठीने कोल्हाच मेला.
Get a ✓ Verified tutor for “व्यसने मित्रपरीक्षा” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'स नरः शत्रुनन्दनः' इति वचनं कथायाः आधारेण स्पष्टीकुरुत। (माध्यमभाषया)
Answer: मित्राचा हितकारक सल्ला न मानल्याने हरिण संकटात पडले आणि त्याचा शत्रू (कोल्हा) आनंदित झाला; म्हणून असा माणूस 'शत्रुनन्दन' ठरतो.
| संस्कृत शब्द | मराठी अर्थ | पाठात |
|---|---|---|
| चित्राङ्गः | हरिणाचे नाव | मृगः |
| एकाक्षः | कावळ्याचे नाव | काकः |
| क्षुद्रबुद्धिः | कोल्ह्याचे नाव — क्षुद्र बुद्धीचा | शृगालः / जम्बूकः |
| अस्तङ्गते सवितरि | सूर्य मावळल्यावर | कोल्हा हरिणाच्या घरी |
| सस्यपूर्णक्षेत्रम् | पिकाने भरलेले शेत | कोल्ह्याने दाखवले |
| पाशः | सापळा, फास | क्षेत्रपतीने लावला |
| स्नायुनिर्मिताः पाशाः | स्नायूंच्या दोऱ्यांचे फास | कोल्ह्याची सबब |
| प्रदोषकाले | संध्याकाळी | कावळा आला |
| मृतवत् | मेल्यासारखा | कावळ्याची युक्ती |
| लगुडः | काठी, दंडुका | कोल्हा मेला |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत — काकः किम् उपादिशत्?
Answer: काकः उपादिशत् यत् अकस्मात् आगन्तुना सह मित्रता न युक्ता।
2. माध्यमभाषया उत्तरत — काकेन कः उपायः उक्तः?
Answer: शेतमालकाने हरिणाला मेलेले समजून पाशातून सोडवले आणि कावळ्याच्या आवाजासरशी हरिण पळून वाचले.
3. सूचनानुसारं कृतीः कुरुत — 'मृगः प्रत्यहं तत्र गत्वा सस्यम् अखादत्।' (त्वान्त-अव्ययं निष्कासयत) आणि 'वयम् आनन्देन एकत्र निवसामः।' (लङ्लकारं योजयत)
Answer: मृगः प्रत्यहं तत्र अगच्छत् सस्यम् अखादत् च। — वयम् आनन्देन एकत्र न्यवसाम।
4. प्रश्ननिर्माणं कुरुत — अ) शृगालः मृगेण सह मित्रताम् ऐच्छत्। आ) सः वृक्षस्य पृष्ठतः निभृतं स्थितः।
Answer: अ) शृगालः केन सह मित्रताम् ऐच्छत्? आ) सः कस्य पृष्ठतः निभृतं स्थितः?
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. हितोपदेशाचे कर्ते…
Answer: D. नारायणपण्डितः.
2. कथेतील हरिणाचे नाव…
Answer: B. चित्राङ्गो नाम मृगः.
3. एकाक्ष कोण होता?
Answer: D. एकाक्षो नाम काकः.
4. कोल्हा हरिणाच्या घरी केव्हा गेला?
Answer: A. अस्तङ्गते सवितरि.
5. कावळ्याने कोणता सल्ला दिला?
Answer: B. अकस्मादागन्तुना सह मित्रता न युक्ता.
6. हरिणाला शेत कोणी दाखवले?
Answer: C. शृगालः मृगम् अवदत्.
7. कोल्ह्याने पाश न तोडण्याचे कोणते कारण दिले?
Answer: C. व्रतदिवसे स्पृशामि कथम्?
8. कावळ्याने हरिणाला काय करायला सांगितले?
Answer: C. मृतवत् संदर्शय.
9. शेवटी कोल्हा कसा मेला?
Answer: B. क्षिप्तेन लगुडेन हतः.
10. 'मृतोऽसि' चा संधिविग्रह…
Answer: C. विसर्ग संधी.
11. 'मृगेणोक्तम्' चा संधिविग्रह…
Answer: C. अ + उ = ओ (गुण).
12. 'छिन्धि' हे रूप कोणत्या लकारात?
Answer: A. आज्ञार्थ.
13. 'त्वं सत्वरं पलायिष्यसे' — 'भवान्' योजल्यास…
Answer: D. भवान् + प्रथमपुरुष.
14. 'स वञ्चकः क्वास्ते?' — कः कं वदति?
Answer: C. कावळा हरिणाला.
15. 'भ्रमन्' हे कोणते रूप?
Answer: D. भ्रम् + शतृ.
Get a ✓ Verified tutor for “व्यसने मित्रपरीक्षा” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise व्यसने मित्रपरीक्षा the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ४० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “व्यसने मित्रपरीक्षा” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of व्यसने मित्रपरीक्षा.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “व्यसने मित्रपरीक्षा (Amod)” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.