सूक्तिसुधाClass 10 Sanskrit Chapter 3 Notes – Maharashtra Board

Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 14–16

नीतिशतक, पंचतंत्र, भोजप्रबंध, हितोपदेश, विक्रमचरित आणि एका हास्योक्तीतील सात सुभाषिते — प्रत्येकाचा मराठी अर्थ, वृत्त, संधिविग्रह आणि स्वाध्यायाची उत्तरे.

Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা (Sanskrit text is never translated.)

🎧 Listen to the summary

Summary: सूक्तिसुधा

सूक्ती म्हणजे सुंदर, अर्थपूर्ण वचने. ती वाचल्याने बोलण्यात चातुर्य येते आणि लेखन-भाषणात प्रभाव निर्माण होतो; म्हणून सुभाषितांचा संग्रह करावा, असे पाठाच्या प्रस्तावनेत सांगितले आहे.

पहिला श्लोक (नीतिशतक) विद्येचा महिमा सांगतो — विद्या हे माणसाचे श्रेष्ठ रूप, लपवलेले धन, परदेशात बंधू आणि परम दैवत आहे; विद्येविना माणूस पशूच. दुसरा श्लोक धीर माणसे कोणत्याही परिस्थितीत न्यायाचा मार्ग सोडत नाहीत असे सांगतो.

तिसरा श्लोक (पंचतंत्र): पोपट-मैना बोलण्यामुळे पिंजऱ्यात अडकतात, बगळे नाही — म्हणून मौन सर्व हेतू साधते. चौथा श्लोक (भोजप्रबंध): साधने अपुरी असूनही सूर्य रोज आकाश पार करतो; महान लोकांचे यश त्यांच्या सत्त्वावर अवलंबून असते.

पाचवा श्लोक (हितोपदेश): लहान वस्तूंची एकी कार्य साधते — गवताच्या काड्यांपासून वळलेल्या दोराने मस्त हत्ती बांधले जातात. सहावा श्लोक (विक्रमचरित): नारळाची झाडे बालपणी मिळालेले थोडे पाणी लक्षात ठेवून आयुष्यभर गोड पाणी देतात; सज्जन उपकार विसरत नाहीत.

सातवा श्लोक ही हास्योक्ती आहे: घडा फोड, कपडा फाड किंवा गाढवावर बस — कसेही करून प्रसिद्ध व्हावे, अशी प्रसिद्धीलोलुप वृत्तीवर उपहासात्मक टीका.

Key points to remember

  • सूक्ती = सुवचन; वाक्चातुर्य वाढते
  • श्लोक १: विद्येचा महिमा — नीतिशतक, शार्दूलविक्रीडित
  • श्लोक २: धीर न्याय्य मार्ग सोडत नाहीत — नीतिशतक, वसन्ततिलका
  • श्लोक ३: मौनं सर्वार्थसाधनम् — पंचतंत्र, अनुष्टुप्
  • श्लोक ४: क्रियासिद्धि सत्त्वात, साधनांत नव्हे — भोजप्रबंध, शिखरिणी
  • श्लोक ५: संहतिः कार्यसाधिका — हितोपदेश, अनुष्टुप्
  • श्लोक ६: सज्जन उपकार विसरत नाहीत — विक्रमचरित, मालिनी
  • श्लोक ७: प्रसिद्धीसाठी काहीही — हास्योक्ती, अनुष्टुप्
  • सूर्याच्या रथाला एक चाक, सात घोडे, लंगडा सारथी
  • श्लोक ७ मधील लिङ् रूपे: भिन्द्यात्, छिन्द्यात्, कुर्यात्, भवेत्
Want a teacher to explain सूक्तिसुधा?

Get a ✓ Verified tutor for “सूक्तिसुधा” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 10 Sanskrit classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning