धेनोर्व्याघ्रः पलायतेClass 10 Sanskrit Chapter 9 Notes – Maharashtra Board

Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 50–52

चिं. वि. जोशी यांच्या 'चिमणराव' कथेचा संस्कृत अनुवाद — सर्कसमध्ये वाघ बनलेल्या चिमणरावाला खरी गाय पळवून लावते; मराठी सरलार्थ, विनोद, क्तवतु रूपे, वाच्यबदल आणि स्वाध्याय.

Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা (Sanskrit text is never translated.)

🎧 Listen to the summary

Summary: धेनोर्व्याघ्रः पलायते

भोजराजाने एकदा 'हरणाला घाबरून सिंह पळतो' अशी निसर्गनियमाविरुद्ध समस्या दिली होती. तशीच उलटी स्थिती चिमणरावाच्या आयुष्यात आली — गायीला घाबरून वाघ पळाला! ही कथा चिं. वि. जोशी यांच्या 'चिमणरावाचे चऱ्हाट' संग्रहातील 'कॅप्टन चिमणराव-स्काउटमास्तर' या कथेचा अनुवाद आहे.

स्काउट म्हणजे बालवीरचमू — मुलांच्या मनात परोपकार, शौर्य, सहकार्य व समाजसेवेचे संस्कार रुजवणारी व्यवस्था. चिमणरावाने असे पथक बनवले आणि सुटीत सर्वजण बनेश्वर गावी शिबिरासाठी गेले.

शिबिराच्या पहिल्याच दिवशी सर्कसचे मालक 'प्रोफेसर सर्कसवाले' आले — त्यांच्या सर्कशीतील गाय, अस्वल व वाघ यांचा 'सहभोजन' कार्यक्रम लोकप्रिय होता; पण वाघ-अस्वल बनणारी दोन माणसे भांडून जखमी झाली होती. त्यांनी दोन बालवीरांची मदत मागितली.

परोपकाराची संधी म्हणून अब्दुल अस्वल आणि चिमणराव स्वतः वाघ बनले. पिंजऱ्यात लोकांनी 'हा कसला वाघ, किती रोड!' अशी चेष्टा केली; एका आईने दगड मारल्यावर वाघ माणसासारखा बोलला आणि ती बाई 'भूत!' म्हणून बेशुद्ध झाली; मुलगा राघू 'आप्पा, चहा घेणार का?' विचारायला आला.

रात्री बारा वाजता सहभोजनात खऱ्या गायीने ओळखले की हे नेहमीचे वाघ-अस्वल नाहीत; तिने शिंगे रोखून हल्ला केला. अस्वल तंबूच्या खांबावर चढले; घाबरलेला वाघ दोन पायांवर 'वाचवा!' म्हणत पळाला. प्रेक्षकांनी त्याला बेदम मारले; जाग आली तेव्हा पुण्याकडे परत जाताना तो पट्ट्यांनी 'सजला' होता.

Key points to remember

  • भोजराजाची समस्या: 'मृगात् सिंहः पलायते'
  • मूळ लेखक: चिं. वि. जोशी; पात्र चिमणराव अजरामर
  • स्रोत: 'समर्पणम्' वार्षिकांक; मूळ कथा 'कॅप्टन चिमणराव-स्काउटमास्तर'
  • स्काउट = बालवीरचमूः; शिबिर बनेश्वर गावी
  • सर्कसचा लोकप्रिय कार्यक्रम: गाय, अस्वल, वाघ यांचे सहभोजन
  • वाघ-अस्वल खरे नव्हते — बहुरूपी माणसे; गाय मात्र खरी
  • अब्दुल अस्वल, चिमणराव वाघ
  • दगड लागल्यावर वाघ बोलला — महिला बेशुद्ध
  • रात्री १० वाजता सर्कस; १२ वाजता सहभोजन — चरमबिंदू
  • गायीला घाबरून वाघ पळाला — प्रेक्षकांचा मार, पट्ट्या
Want a teacher to explain धेनोर्व्याघ्रः पलायते?

Get a ✓ Verified tutor for “धेनोर्व्याघ्रः पलायते” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 10 Sanskrit classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning