TalentJR apps
Textbook: Sanskrit Amod – Std VIII (संस्कृत आमोद) (Balbharati, official free PDF) · pages 22–30
The longest lesson of the book, in seven parts (8.1–8.7). Each part teaches one case ending (विभक्ति) through pictures: 'of' (षष्ठी), 'in/on' (सप्तमी), 'with/by' (तृतीया), the object (द्वितीया), 'for/to' (चतुर्थी), 'from' (पञ्चमी) and calling someone (सम्बोधनम्). Here are all the patterns, the body-parts chart, the songs and every exercise answered.
8.1 सम्बन्धवाचकाः — relation words: दशरथस्य पुत्रः रामः (Rama is Dasharatha's son), रामायणस्य कविः वाल्मीकिः, सीतायाः पतिः रामः. 'Of' is shown by -स्य for masculine/neuter (रामस्य) and -आयाः or -याः for feminine (सीतायाः, पार्वत्याः). मम = my, तव = your, तस्य/तस्याः = his/her.
8.2 कुत्र अस्ति? — the place where something is: फलं वृक्षे अस्ति, मीनाः जले तरन्ति, मौक्तिकानि मालायाम्, नौका नद्यां वहति. Masculine/neuter words take -े; feminine -आ words take -आयाम्, -ई words -याम्.
8.3 सहायकाः — the helper or instrument: सः सुधाखण्डेन लिखति, अहं चमसेन खादामि, सा मापिकया आलिखति, बालकः कूप्या दुग्धं पिबति. The same form is used with सह (together with) and विना (without): मत्स्याः जलेन विना न जीवन्ति. A body-parts chart (मम अङ्गानि) is given here too.
8.4 किम्? किम्? — the object of the action: बालकः पुस्तकं पठति, बालिका कन्दुकं क्षिपति, महिला द्रोणीं नयति; also the place one goes to: बालकः विद्यालयं गच्छति. 8.5 कस्मै? कस्यै? — 'for / to whom': कन्या आपणिकाय धनं यच्छति, छात्राः शिक्षिकायै पुष्पाणि यच्छन्ति, जनन्यै नमः.
8.6 कस्मात् स्थानात्? — 'from': वृक्षात् फलं पतति, एषः पाठशालायाः / नद्याः गृहम् आगच्छति. 8.7 सम्बोधनम् — calling someone: रे विनय, भोः छात्राः, हे देव, भोः मिथिले. Together these parts introduce all the cases you will tabulate in Lesson 9.
Get a ✓ Verified tutor for “सम्बन्धवाचकाः, कुत्र अस्ति?, सहायकाः … सम्बोधनम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
वाक्यानि लिखत — शर्करा → स्वादः → मधुरः.
Answer: शर्करायाः स्वादः मधुरः। (The taste of sugar is sweet.)
अर्थपूर्णं वाक्यं रचयत — (पर्वत) मन्दिरम् अस्ति।
Answer: पर्वते मन्दिरम् अस्ति।
वाक्यं पूरयत — अहं (कुञ्चिका) तालम् उद्घाटयामि।
Answer: अहं कुञ्चिकया तालम् उद्घाटयामि। (I open the lock with a key.)
'किम्' शब्दस्य स्थाने उत्तरं योजयत — शुकः किं खादति? (मरीचिका)
Answer: शुकः मरीचिकां खादति।
वाक्यं पूरयत — ते (भोजन) उपाहारगृहं गच्छन्ति।
Answer: ते भोजनाय उपाहारगृहं गच्छन्ति।
चित्रं दृष्ट्वा वदत — (क्षेत्र) कृषीवलः आगच्छति।
Answer: क्षेत्रात् कृषीवलः आगच्छति।
वाक्यं कुरुत — रे ___ शीघ्रं लिखसि खलु! (विनीता)
Answer: रे विनीते, शीघ्रं लिखसि खलु!
| Case (question) | बालकः / फलम् | बालिका / नदी |
|---|---|---|
| प्रथमा — कः? (doer) | बालकः / फलम् | बालिका / नदी |
| द्वितीया — किम्? (object) | बालकम् / फलम् | बालिकाम् / नदीम् |
| तृतीया — केन? (with) | बालकेन / फलेन | बालिकया / नद्या |
| चतुर्थी — कस्मै? (for) | बालकाय / फलाय | बालिकायै / नद्यै |
| पञ्चमी — कस्मात्? (from) | बालकात् / फलात् | बालिकायाः / नद्याः |
| षष्ठी — कस्य? (of) | बालकस्य / फलस्य | बालिकायाः / नद्याः |
| सप्तमी — कुत्र? (in) | बालके / फले | बालिकायाम् / नद्याम् |
| सम्बोधनम् (calling) | हे बालक / हे फल | हे बालिके / हे नदि |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. ८.१ — रिक्तस्थानानि पूरयत: (२) __ पुत्रः दुर्योधनः (३) __ __ लवः (४) भीमस्य __ __ (६) दुर्योधनस्य __ __ (७) __ पिता रामः (८) __ पिता __; and ऊर्मिला, रमा, रुक्मिणी with their husbands.
Answer: धृतराष्ट्रस्य; रामस्य पुत्रः; पुत्रः घटोत्कचः; पिता धृतराष्ट्रः; लवस्य; घटोत्कचस्य, भीमः. ऊर्मिलायाः पतिः लक्ष्मणः; रमायाः पतिः माधवः; रुक्मिण्याः पतिः विठ्ठलः; लक्ष्मणस्य पत्नी ऊर्मिला; शिवस्य पत्नी पार्वती.
2. ८.१ भाषाभ्यासः — (१) गीतं पूरयत: (काक), (आम्र), (पर्ण), (गगन) __ वर्णः… (२) वाक्यानि लिखत: यानम्-वेगः-अधिकः; बालकः-युतकम्-मलिनम्; नदी-जलम्-शीतम् (३) मेलनम्: एषः, तद्, अहम्, त्वम्, एषा.
Answer: (१) काकस्य, आम्रस्य, पर्णस्य, गगनस्य. (२) यानस्य वेगः अधिकः। बालकस्य युतकं मलिनम्। नद्याः जलं शीतम्। (३) एषः–एतस्य, तद्–तस्य, अहम्–मम, त्वम्–तव, एषा–एतस्याः.
3. ८.१ — शब्दरूपाणि लिखत (षष्ठी): सूर्यः, गणेशः, माला, बालिका, नदी, द्रोणी, कर्तरी, जलम्, शरीरम्, अहम्, त्वम्, तत्.
Answer: सूर्यस्य, गणेशस्य, मालायाः, बालिकायाः, नद्याः, द्रोण्याः, कर्तर्याः, जलस्य, शरीरस्य, मम, तव, तस्य.
4. ८.२ — अर्थपूर्णानि वाक्यानि रचयत (पर्वत–मन्दिरम्, दुग्ध–शर्करा, लेखनी–मसी, वाटिका–दोला, पुस्तक–गीतम्) and जलं कुत्र अस्ति?
Answer: पर्वते मन्दिरम् अस्ति। दुग्धे शर्करा अस्ति। लेखन्यां मसी अस्ति। वाटिकायां दोला अस्ति। पुस्तके गीतम् अस्ति। — जलं कूप्याम्, कलशे, नद्याम्, समुद्रे, गङ्गायाम्, सरोवरे अस्ति।
5. ८.३ — वाक्यानि पूरयत: (१) महिला (द्रोणी) जलम् आनयति (२) बालकः (चमस) खादति (३) सा (हस्त) रोटिकां खादति (४) सः (दण्ड) ताडयति (५) सा (जल) मुखं प्रक्षालयति (६) अहं (कुञ्चिका) तालम् उद्घाटयामि.
Answer: (१) द्रोण्या (२) चमसेन (३) हस्तेन (४) दण्डेन (५) जलेन (६) कुञ्चिकया
6. ८.४ — 'किम्' स्थाने उत्तरं योजयत: मर्कटः (कदलीफल), गजः (जल), शुकः (मरीचिका), बालकः (लड्डुक), छात्रा (श्लोक), पुरुषः (नदी); and वाक्यानि कुरुत with गच्छति: राम (सरयूनदी), विठ्ठल (चन्द्रभागा), छात्र (विद्यालय), माता (पाकगृह), वृद्धा (देवालय).
Answer: मर्कटः कदलीफलं खादति। गजः जलं क्षिपति। शुकः मरीचिकां खादति। बालकः लड्डुकं स्वीकरोति। छात्रा श्लोकं वदति। पुरुषः नदीं पश्यति। — रामः सरयूनदीं, विठ्ठलः चन्द्रभागां, छात्रः विद्यालयं, माता पाकगृहं, वृद्धा देवालयं गच्छति।
7. ८.५ — (१) वाक्यानि पूरयत: (गणेश) नमः, (सरस्वती) नमः, सः (बाल) लड्डुकं यच्छति, ते (भोजन) उपाहारगृहं गच्छन्ति, वयं (वृद्धा) पुष्पाणि यच्छामः, त्वं (मित्र) लेखनीं यच्छसि. (३) किमर्थं कुत्र गच्छति?
Answer: गणेशाय, सरस्वत्यै, बालाय, भोजनाय, वृद्धायै, मित्राय. — बालकः पठनाय शालां, वाचनाय ग्रन्थालयं, व्यायामाय व्यायामशालां, वस्तुक्रयणाय आपणं, पूजनाय मन्दिरं, खादनाय उपाहारगृहं गच्छति।
8. ८.५ (२) महिला कस्मै किं यच्छति? (बालक, बालिका, भिक्षुक, सेविका, मातामही, आपणिक; मोदकं, कूपीं, वस्त्रं, धनं, प्रातराशं, नाणकं)
Answer: Sample: महिला बालकाय मोदकं, बालिकायै कूपीं, भिक्षुकाय वस्त्रं, सेविकायै धनं, मातामह्यै प्रातराशं, आपणिकाय नाणकं यच्छति।
9. ८.६ — चित्रं दृष्ट्वा वाक्यानि वदत: (हस्त) करवस्त्रं पतति; (पेटिका) सा पुस्तकं स्वीकरोति; (क्षेत्र) कृषीवलः आगच्छति; (नदी) माता आगच्छति.
Answer: हस्तात् करवस्त्रं पतति। सा पेटिकायाः पुस्तकं स्वीकरोति। क्षेत्रात् कृषीवलः आगच्छति। नद्याः माता आगच्छति।
10. ८.७ — वाक्यानि कुरुत: (१) … कदा आगच्छसि? (उदय) (२) रे … शीघ्रं लिखसि खलु! (विनीता) (३) भोः … अपि वयं पठामः? (बालक) (४) भोः … यूयं सम्यक् नृत्यथ। (बालिका)
Answer: (१) हे उदय (२) विनीते (३) बालकाः (४) बालिकाः
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. दशरथस्य पुत्रः ___ ।
Answer: B. Rama is Dasharatha's son.
2. रघुवंशस्य कविः ___ ।
Answer: C. Kalidasa wrote the Raghuvamsha.
3. 'Of Parvati' is…
Answer: B. -ई feminine → -याः.
4. एषा ___ कूपी। (your)
Answer: B. तव = your.
5. मीनाः ___ तरन्ति।
Answer: A. In the water = सप्तमी.
6. मौक्तिकानि कुत्र?
Answer: B. -आ feminine सप्तमी = -आयाम्.
7. सा ___ आलिखति। (with a ruler)
Answer: D. तृतीया of मापिका.
8. 'With clothes' is…
Answer: B. न → ण after र.
9. वृद्धः ___ विना न पठति।
Answer: D. विना + तृतीया (as in the book).
10. बालिका ___ क्षिपति। (ball)
Answer: B. Object = द्वितीया.
11. छात्राः ___ पुष्पाणि यच्छन्ति।
Answer: C. To the teacher = चतुर्थी.
12. Which goes with नमः?
Answer: D. नमः takes चतुर्थी.
13. वृक्षात् फलं पतति — वृक्षात् means…
Answer: B. पञ्चमी = from.
14. Calling form of विनयः?
Answer: B. Masculine -अ drops the visarga.
15. पाठशालायाः पुरतः ध्वजः — पुरतः means…
Answer: B. पुरतः = in front.
Get a ✓ Verified tutor for “सम्बन्धवाचकाः, कुत्र अस्ति?, सहायकाः … सम्बोधनम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise सम्बन्धवाचकाः, कुत्र अस्ति?, सहायकाः … सम्बोधनम् the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ About 90 minutes (two sittings)
Get a ✓ Verified tutor for “सम्बन्धवाचकाः, कुत्र अस्ति?, सहायकाः … सम्बोधनम्” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of सम्बन्धवाचकाः, कुत्र अस्ति?, सहायकाः … सम्बोधनम्.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “सम्बन्धवाचकाः, कुत्र अस्ति?, सहायकाः … सम्बोधनम्” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.