TalentJR apps
Textbook: संस्कृत आमोद – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 30–32
'यथा–तथा', 'यत्र–तत्र', 'यदा–तदा', 'तावत्–यावत्', 'यादृक्–तादृक्' अशा शब्दयुग्मांनी सजलेले सहा सुभाषित श्लोक — कनकपरीक्षा, एरंडाचे झाड, गर्वाचे उतरणे, भयाचा सामना, कमी बोलणारा उत्तम आणि पेरले तसे उगवते.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
Explanations: English · मराठी · 🌐 Google Translate: हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original (Sanskrit text is never translated.)
या पाठात सहा सुभाषित श्लोक आहेत (कण्ठस्थीकरणार्थम्). प्रत्येक श्लोकात 'यथा–तथा', 'यत्र–तत्र', 'यदा–तदा', 'तावत्–यावत्', 'यादृक्–तादृक्', 'यादृशं–तादृशं' अशी शब्दयुग्मे वापरली आहेत; त्यामुळे श्लोकाचे सौंदर्य वाढते.
जसे सोन्याची परीक्षा घासणे, कापणे, तापवणे आणि ठोकणे या चार प्रकारांनी होते, तशी माणसाची परीक्षा ज्ञान, शील, गुण आणि कर्म यांनी होते (वृद्धचाणक्यशतक).
जिथे विद्वान नसतो तिथे अल्पबुद्धी माणूसही प्रशंसनीय ठरतो — जसे झाडे नसलेल्या प्रदेशात एरंडसुद्धा वृक्षासारखा वाटतो (हितोपदेश). थोडेसे ज्ञान मिळताच 'मी सर्वज्ञ' असा गर्व होतो, पण ज्ञानी लोकांकडून शिकू लागल्यावर 'मी मूर्ख आहे' हे कळते आणि गर्व तापासारखा उतरतो (नीतिशतक).
संकट येईपर्यंतच भीती बाळगावी; संकट आल्यावर मात्र योग्य ते करावे (पञ्चतन्त्र). उत्तम माणूस फार बोलत नाही, अधम माणूस खूप बडबड करतो — सोन्याचा आवाज काशाच्या भांड्यासारखा होत नाही.
शेतकरी जसे बी पेरतो तसे फळ मिळते; त्याचप्रमाणे माणसाला चांगल्या किंवा वाईट कर्मांचे तसेच फळ मिळते.
Get a ✓ Verified tutor for “युग्ममाला” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
कनकपरीक्षा कथं भवति? (पूर्णवाक्येन उत्तरत)
Answer: निघर्षणच्छेदनतापताडनैः चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते।
| संस्कृत शब्द | मराठी अर्थ | पाठात |
|---|---|---|
| कनकम् | सोने | श्लोक १ |
| निघर्षण–छेदन–ताप–ताडन | घासणे, कापणे, तापवणे, ठोकणे | कनकपरीक्षा |
| श्रुत–शील–गुण–कर्म | ज्ञान, चारित्र्य, गुण, कर्म | पुरुषपरीक्षा |
| अल्पधीः | कमी बुद्धीचा | श्लोक २ |
| निरस्तपादपे देशे | झाडे नसलेल्या प्रदेशात | एरण्ड |
| द्रुमायते | वृक्षासारखा वाटतो | एरण्डः |
| द्विपः | हत्ती | मदान्धः — श्लोक ३ |
| अवलिप्तम् | गर्विष्ठ | मम मनः |
| कांस्यम् | काशाचे भांडे | ध्वनि — श्लोक ५ |
| कर्षकः | शेतकरी | बीज वपते — श्लोक ६ |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. पूर्णवाक्येन उत्तरत — पुरुषपरीक्षा कथं भवति?
Answer: श्रुतेन शीलेन गुणेन कर्मणा च चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते।
2. माध्यमभाषया उत्तरत — 'यथा चतुर्भिः…' या श्लोकाचे स्पष्टीकरण लिहा.
Answer: म्हणजे माणसाची खरी किंमत केवळ दिसण्यावरून नाही तर त्याच्या ज्ञान-चारित्र्य-कर्मावरून ठरते.
3. माध्यमभाषया उत्तरत — कदा मदः व्यपगच्छति?
Answer: तेव्हा 'मी मूर्ख आहे' हे जाणवून त्याचा गर्व तापासारखा निघून जातो.
4. सन्धिविग्रहं कुरुत — (अ) श्लाघ्यस्तत्र (आ) अल्पधीरपि (इ) क्षेत्रमासाद्य (ई) स्यादधमः
Answer: विसर्ग, अनुस्वार/म् आणि व्यंजन संधीचे हे नियम लक्षात ठेवा.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. सोन्याची परीक्षा किती प्रकारे होते?
Answer: C. निघर्षण, छेदन, ताप, ताडन.
2. पुरुषपरीक्षेत कोणते नाही?
Answer: C. श्रुत, शील, गुण, कर्म.
3. श्लोक १ कोणत्या ग्रंथातून?
Answer: A. वंशस्थ वृत्त.
4. झाडे नसलेल्या प्रदेशात वृक्षासारखा वाटतो तो…
Answer: D. एरण्डोऽपि द्रुमायते.
5. 'द्विपः' म्हणजे…
Answer: A. द्विप इव मदान्धः.
6. 'मूर्खोऽस्मि' हे कोठून कळले?
Answer: C. बुधजनसकाशात्.
7. श्लोक ३ चे वृत्त…
Answer: C. नीतिशतकातील.
8. संकट आल्यावर माणसाने काय करावे?
Answer: A. कुर्याद् यथोचितम्.
9. कोण बहु भाषते?
Answer: D. अधमो बहु भाषते.
10. श्लोक ५ मध्ये मोठा आवाज कशाचा?
Answer: A. कांस्ये ध्वनिः.
11. 'भयमनागतम्' चा संधिविग्रह…
Answer: C. अनुस्वार/म् + अ.
12. 'एरण्डोऽपि' चा संधिविग्रह…
Answer: D. विसर्ग संधी.
13. 'यत्र धूमः ___ वह्निः' — योग्य शब्द…
Answer: D. यत्र–तत्र.
14. 'सुकृतम्' चा विरुद्धार्थी…
Answer: C. चांगले × वाईट कर्म.
15. 'कनकम्' चा समानार्थी…
Answer: B. सोने.
Get a ✓ Verified tutor for “युग्ममाला” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise युग्ममाला the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ४० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “युग्ममाला” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of युग्ममाला.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “युग्ममाला (Amod 6)” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.