TalentJR apps
Textbook: मराठी सुगमभारती (संयुक्त भाषा) – इयत्ता आठवी (Balbharati, official free PDF) · pages 21–26
लक्ष्मण लोंढे यांनी सांगितलेली आफ्रिकेतील आदिवासी लोककथा — एका सुंदर पक्ष्याला पुन्हा पाहण्यासाठी एक मुलगा आयुष्यभर शोध घेतो आणि शेवटी त्या पक्ष्याचे पीस हातावर पडल्यावर समाधानाने जग सोडतो. (A folk tale about a lifelong passion for a goal.) सोबत वाक्याचे प्रकार (केवल, मिश्र, संयुक्त) आणि जाहिरात लेखन.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
आफ्रिकेच्या दक्षिण भागातील जंगलात राहणाऱ्या आदिवासी जमातींमध्ये एक लोककथा सांगितली जाते. ती त्यांचा जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन दाखवते. (An African tribal folk tale.)
सात-आठ वर्षांचा एक मुलगा डोहात ओंजळीने पाणी पीत असताना पाण्यात एका सुंदर पक्ष्याचे प्रतिबिंब पाहतो — लालसर चोच, निळी मोरपंखी पिसे, पोपटी पोट आणि चिमणीएवढा आकार. तो पाणी प्यायचे विसरून वर पाहतो, तेवढ्यात पक्षी उत्तरेकडे उडून जातो.
पक्ष्याला पुन्हा पाहायचे, पकडायचे, त्याच्या पिसांवरून हात फिरवायचे म्हणून मुलगा उत्तरेकडे चालू लागतो. प्रत्येक गावातले लोक पक्षी पुढे गेल्याचे सांगतात. बालपण, तारुण्य संपते, तरी त्याचा शोध थांबत नाही — कारण तो सौंदर्य आणि स्वप्नपूर्तीचा शोध असतो.
म्हातारपणी तो किलिमांजारो पर्वताच्या पायथ्याशी येतो. पक्षी शिखराकडे गेला असे कळल्याने तो कष्टाने बर्फाळ शिखरापर्यंत चढतो, पण पक्षी दिसत नाही. थकून तो बर्फावर आडवा होतो. आपले आयुष्य वाया गेले असे त्याला वाटत नाही; उलट ते सार्थक झाले याचे समाधान वाटते. डोळे मिटताना पक्ष्याचे एक पीस त्याच्या हातावर पडते आणि तो हसत जगाचा निरोप घेतो.
आदिवासींच्या मते हे परिपूर्ण जीवन होते. लेखक सांगतात — असा ध्यास आपोआप मिळत नाही, तो शोधावा लागतो. ध्येय मोठेच हवे असे नाही; छोटे ध्येयही जीवन उजळवते. आपल्या आयुष्याच्या केंद्रस्थानी स्वतःपेक्षा दुसरे काहीतरी आहे, हे कळते तो क्षण खूप मोलाचा असतो. (A passion gives life its meaning.)
Get a ✓ Verified tutor for “ध्येयपूर्तीचा ध्यास” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
जंगलवासी मुलगा पाणी पिण्याचे का विसरला?
Answer: कारण पाण्यात त्याला एका अतिशय सुंदर पक्ष्याचे प्रतिबिंब दिसले; इतका सुंदर पक्षी त्याने कधीच पाहिला नव्हता. तो इतका आवडला की मुलगा पाणी प्यायचे विसरून वर पाहू लागला.
ही लोककथा अनेक वर्षांपासून का सांगितली जाते?
Answer: कारण आदिवासींच्या मते त्या मुलाने एका ध्येयासाठी आयुष्यभर प्रयत्न केले आणि शेवटी त्याला समाधान मिळाले; असे जीवन परिपूर्ण असते, म्हणून ही कथा पिढ्यान्पिढ्या सांगितली जाते.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| बालपण | डोहात सुंदर पक्ष्याचे प्रतिबिंब | first sight |
| लगेच | पक्षी उत्तरेकडे उडतो; शोध सुरू | the chase begins |
| तारुण्य | गावोगावी विचारपूस; शोध चालूच | lifelong search |
| म्हातारपण | किलिमांजारोचे बर्फाळ शिखर चढतो | the climb |
| अखेर | बर्फाच्या शय्येवर; जीवनाचा पट उलगडतो | content, not sad |
| शेवटचा क्षण | पीस हातावर; हसत निरोप | dream fulfilled |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. आकृती पूर्ण करा: (अ) सुंदर पक्षी — चोच, पिसं, पोट, आकार (आ) आवडणाऱ्या पक्ष्याबरोबर मुलाला काय काय करायचे होते?
Answer: (अ) चोच — लालसर; पिसं — निळी मोरपंखी; पोट — पोपटी; आकार — चिमणीएवढा. (आ) त्याला पुन्हा पाहायचे होते, शक्य झाल्यास पकडायचे होते, त्याच्या पिसांवरून हळुवार हात फिरवायचा होता, त्याला गोंजारायचे होते.
2. प्र. २. वृद्ध मुलाने जगाचा निरोप घेताना केलेल्या कृती व घटनांचा ओघतक्ता तयार करा.
Answer: श्रांत वृद्ध बर्फाच्या शय्येवर आडवा होतो → मृत्यूची वाट पाहू लागतो → जीवनाचा पट पुन्हा एकदा उलगडतो → रिकाम्या आभाळाकडे पाहतो → डोळे मिटताना पक्ष्याचे पीस हातावर पडते → सौंदर्याचा साक्षात्कार → चेहऱ्यावर हास्य फुलते आणि तो हसत जगाचा निरोप घेतो.
3. प्र. ३. कारणे शोधा: (अ) मुलगा पाणी पिण्याचे विसरला (आ) पक्ष्याचा शोध चालूच होता (इ) वृद्ध मुलगा उंच पर्वत चढू लागतो.
Answer: (अ) कारण पाण्यात दिसलेला पक्षी त्याला इतका सुंदर वाटला की तो त्यालाच पाहत राहिला. (आ) कारण तो शोध सौंदर्य आणि स्वप्नपूर्तीचा होता; शिवाय प्रत्येक गावातले लोक पक्षी पुढे गेल्याचे सांगत. (इ) कारण पायथ्याच्या गावातील लोकांनी सांगितले की पक्षी शिखराकडे गेला आहे आणि तिथेच त्याचे घरटे आहे.
4. प्र. ४. (अ) मुलाला तो पक्षी इतका का आवडला असेल? (आ) ही लोककथा अनेक वर्षांपासून का सांगितली जाते?
Answer: (अ) जंगलात राहूनही मुलाने इतका रंगीबेरंगी, लहानसा, गाणारा पक्षी कधी पाहिला नव्हता. लालसर चोच, मोरपंखी निळी पिसे आणि पोपटी पोट यांमुळे तो खूपच देखणा होता. लहान मुलांना नवे आणि सुंदर जे दिसते ते लगेच मनात भरते, म्हणून तो पक्षी त्याला फार आवडला असावा. (आ) आदिवासींच्या मते त्या मुलाने एका ध्येयासाठी संपूर्ण आयुष्य दिले आणि शेवटी त्याला समाधान लाभले; असे जीवन परिपूर्ण असते. हा संदेश पुढच्या पिढ्यांना मिळावा म्हणून ही कथा शतकानुशतके सांगितली जाते.
5. प्र. ४. (इ) नमुना उत्तर: मोठेपणी तुम्हांला कोण व्हायचे आहे? का?
Answer: नमुना उत्तर: मला मोठेपणी डॉक्टर व्हायचे आहे. आमच्या गावात आजारी लोकांना उपचारासाठी दूर शहरात जावे लागते. मी डॉक्टर होऊन गावातच दवाखाना सुरू करीन. गरीब रुग्णांना कमी पैशांत चांगले उपचार मिळावेत, ही माझी इच्छा आहे. त्यासाठी मी आतापासूनच विज्ञानाचा मन लावून अभ्यास करतो.
6. खेळूया शब्दांशी: (अ) विरामचिन्हे घाला (आ) वाक्प्रचारांचे अर्थ (इ) विरुद्धार्थी शब्द.
Answer: (अ) १) लालसर चोच, निळी मोरपंखी पिसं आणि पोपटी पोट असलेला तो अगदी छोटा, चिमणीएवढा पक्षी होता. २) अखेर पर्वताची सर्वांत उंच, बर्फानं झाकलेली शिखरं येतात. ३) एकदा ते मिळालं, की त्याच्या पूर्तीचा ध्यास लागला पाहिजे; नव्हे, तो लागतोच. (आ) त्राण न उरणे — ताकद न उरणे; जगाचा निरोप घेणे — जग कायमचे सोडून जाणे. (इ) तरुण × म्हातारा; कुरूप × सुंदर; पलीकडे × अलीकडे; पायथा × शिखर.
7. जाहिरात वाचा व उत्तरे लिहा: विषय, जाहिरातदार, सर्वांत आकर्षक घटक, कोणासाठी.
Answer: (१) विषय — जिल्हा परिषद वरिष्ठ प्राथमिक डिजिटल शाळा, विजयपूर येथे प्रवेश. (२) जाहिरातदार — शाळा व्यवस्थापन समिती, विजयपूर. (३) आकर्षक घटक — मोफत प्रवेश व पाठ्यपुस्तके, डिजिटल ई-लर्निंग सुविधा आणि '१००% गुणवत्तेची हमी'. (४) इयत्ता पहिली ते आठवीत प्रवेश घेऊ इच्छिणारे विद्यार्थी आणि त्यांचे पालक. अधिक आकर्षक होण्यासाठी: संपर्क क्रमांक, पत्ता, प्रवेशाची शेवटची तारीख, छोटे घोषवाक्य.
8. नमुना उत्तर: लिहिते होऊया — 'माझा आवडता छंद' (८–१० वाक्यांचे भाषण).
Answer: नमुना उत्तर: आदरणीय शिक्षक आणि माझ्या मित्रांनो, आज मी माझ्या आवडत्या छंदाबद्दल बोलणार आहे. माझा छंद आहे पक्षी निरीक्षण. आजोबांनी मला लहानपणी दुर्बीण दिली, तेव्हापासून हा छंद लागला. रोज सकाळी मी अंगणात बसून येणारे पक्षी पाहतो. त्यांची नावे आणि रंग एका वहीत लिहून ठेवतो. सुट्टीत आम्ही जवळच्या तलावाकडे पक्षी पाहायला जातो. या छंदामुळे माझी निरीक्षणशक्ती वाढली. मला निसर्गाबद्दल प्रेम वाटू लागले. मनाला शांतता आणि आनंद मिळतो. धन्यवाद!
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. पाठाचे लेखक…
Answer: A. Laxman Londhe.
2. लोककथा कोणत्या भागातील आहे?
Answer: B. Southern Africa.
3. मुलाला पक्षी प्रथम कसा दिसला?
Answer: B. Reflection in water.
4. पक्ष्याची पिसे कशी होती?
Answer: B. Blue, peacock-like.
5. पक्षी कोणत्या दिशेला उडाला?
Answer: D. North.
6. पक्ष्याचा आकार…
Answer: B. Sparrow-sized.
7. म्हातारा मुलगा कोणता पर्वत चढला?
Answer: B. Kilimanjaro.
8. शेवटी हातावर काय पडले?
Answer: D. A feather of the bird.
9. मृत्यूच्या वेळी मुलाला काय वाटले?
Answer: B. Contentment.
10. 'धुंडणे' म्हणजे…
Answer: C. To search.
11. 'त्राण न उरणे' म्हणजे…
Answer: B. No strength left.
12. 'तरुण' चा विरुद्धार्थी…
Answer: C. Old.
13. 'पायथा' चा विरुद्धार्थी…
Answer: C. Peak.
14. 'जेव्हा मनात येईल, तेव्हा मी गावाला जाईन.' — वाक्य प्रकार…
Answer: B. Complex sentence.
15. पाठाचा संदेश…
Answer: A. Hard work fulfils goals.
Get a ✓ Verified tutor for “ध्येयपूर्तीचा ध्यास” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise ध्येयपूर्तीचा ध्यास the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “ध्येयपूर्तीचा ध्यास” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of ध्येयपूर्तीचा ध्यास.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “ध्येयपूर्तीचा ध्यास” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.