TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 49–51
भारत सासणे यांचा ललित पाठ — उन्हाने तापलेल्या परिसरातील एक हिरवेगार लिंबाचे झाड पक्षी, कीटक, प्राणी आणि माणसांसाठी कसे जीवनाचे केंद्र बनते, आणि झाड लावणारे मन किती आनंदी असते. (A lemon tree that gives life to everyone around it.) सोपी गोष्ट, नवीन शब्द, स्वाध्याय आणि English help.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
लेखक राहत असलेल्या घरामागे एक लिंबाचे (खाण्याच्या लिंबाचे, कडुलिंबाचे नव्हे) झाड होते. आजूबाजूचा प्रदेश उन्हाने तापलेला, कोरडा आणि तपकिरी होता. अशा वातावरणात हे फळांनी लगडलेले हिरवेगार झाड लेखकाला विलक्षण जिवंत आणि जीवन देणारे वाटले. (A green tree in a hot, dry land.)
मोरीचे पाणी झाडाला मिळत असल्याने खाली ओल असे. तिथे मोठ्या गोगलगाईंची वस्ती होती; त्या झाडावरही चढत. पारव्याच्या जोडीने काटेरी फांद्यांत घरटे बांधले, पण लेखकाचा मुलगा वारंवार पाहू लागल्यावर ती जोडी निघून गेली.
चिमण्या, बुलबुल, पोपट यांच्या किलबिलाटाने झाड गात असल्यासारखे वाटे. खाली मुंग्या, रंगीत किडे, खारी, विसाव्याला येणारी कुत्री; एकदा सापाची कातही दिसली. फुले आल्यावर फुलपाखरे, भुंगे आले आणि मधमाश्यांनी पोळेही बांधले — पण त्या कधी कोणाला चावल्या नाहीत.
झाड लावणाऱ्या दाक्षिणात्य स्त्रीने त्याला कुंपण घातले नव्हते; आसपासचे लोक मोकळेपणाने लिंबे नेत, तरी फळे कमी पडत नसत. शेजारच्या कुटुंबाकडे मुबलक पाणी आणि जमीन असूनही एकही झाड नव्हते; ती माणसे उदास, त्रस्त वाटत.
झाड लावणारी स्त्री एकदा भेटायला आली, तेव्हा तिने आधी झाड पाहिले. लेखकाला वाटते — निर्मितीशी जोडलेले मन ताजे आणि आनंदी राहते; जो झाड जगवतो तो निसर्गात 'हिरवा चमत्कार' रुजवतो. फक्त भौतिक गोष्टींच्या मागे लागणारे या आनंदाला मुकतात.
Get a ✓ Verified tutor for “ते जीवनदायी झाड” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
लेखकाला खिडकी लावून घ्यावी असे का वाटले?
Answer: कारण झाडाच्या एका छोट्या फांदीवर मधमाश्यांनी पोळे बांधायला सुरुवात केली होती; त्या घरात येऊन चावतील अशी भीती वाटली. (पण त्यांनी कधीच कोणाला दंश केला नाही.)
शेजाऱ्यांकडे पाणी आणि जमीन असूनही त्यांचे अंगण उदास का होते?
Answer: कारण त्यांनी कधी झाडे लावली नाहीत, फुले फुलवली नाहीत. झाड लावण्याची, निसर्गाशी जोडून घेण्याची वृत्ती त्यांच्यात नव्हती; ते फक्त भौतिक गोष्टींत (दागिने) रमले.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| गोगलगाई | ओल्या जमिनीत वस्ती, झाडावर चढतात | कौतुकाचा कार्यक्रम |
| पारव्याची जोडी | काटेरी फांद्यांत घरटे | मुलाच्या त्रासाने निघून गेली |
| चिमण्या, बुलबुल, पोपट | किलबिलाट — संगीतमय झाड | कलकलाट, गजबजाट |
| मुंग्या, किडे, खारी, कुत्री | सावली आणि ओलीचा आसरा | सापाची कातही दिसली |
| फुलपाखरे, भुंगे, मधमाश्या | फुलांचा बहर; मधाचे पोळे | कोणाला दंश नाही |
| माणसे | मोकळेपणाने लिंबे नेत | झाडाला कुंपण नव्हते |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. कारणे लिहा: (१) लेखकाला लिंबाचे झाड जीवनदायी वाटले, कारण… (२) पारव्याची जोडी लिंबाच्या झाडावर राहते, कारण… (३) लेखकाला खिडकी लावून घ्यावी असे वाटले, कारण…
Answer: (१) कारण आसपासचा प्रदेश तापलेला, कोरडा होता; त्यात हे एकमेव हिरवेगार, फळांनी लगडलेले झाड अनेक पक्षी, कीटक, प्राणी आणि माणसांना सावली, अन्न व आसरा देत होते. (२) कारण भोवतालच्या रखरखीत उन्हात त्या दाट, हिरव्या झाडात त्यांना थंड आणि सुरक्षित आसरा मिळाला. (३) कारण झाडाच्या एका फांदीवर मधमाश्यांनी पोळे बांधायला सुरुवात केली होती.
2. प्र. २. चौकट पूर्ण करा: पाठातील नाददर्शक शब्द.
Answer: कलकलाट, गजबजाट.
3. प्र. ३. लिंबाच्या झाडाला ही वैशिष्ट्ये कोणी प्राप्त करून दिली? (१) संगीतमय झाड (२) आश्रयदायी झाड (३) आश्वासक झाड (४) जीवनदायी झाड.
Answer: (१) संगीतमय — चिमण्या, तुरेदार बुलबुल, पोपट यांचा किलबिलाट. (२) आश्रयदायी — पारव्याची जोडी, खारी, गोगलगाई, सावलीत विसावणारी कुत्री. (३) आश्वासक — तप्त वातावरणातून थव्याथव्याने येणारे पक्षी आणि फुलांवर येणारे कीटक. (४) जीवनदायी — माणसे, पशु-पक्षी, कीटक, साप, मुंग्या, मधमाश्या — सगळे सजीव.
4. प्र. ४. 'परसदार' या शब्दापासून चार अर्थपूर्ण शब्द तयार करा.
Answer: पर, रस, सदा, दार (तसेच परस, सर, दर).
5. प्र. ५. जोडइमारतीत राहणाऱ्या दोन कुटुंबांची तुलना करा: परसदार, माणसे, स्त्रिया, पाणी-जमीन, हिरवा आनंद.
Answer: परसदार: (१) फळांनी लगडलेले लिंबाचे झाड / (२) गवताची काडीही नाही. माणसे: (१) झाडाचे कौतुक करणारी, आनंदी / (२) उदास, दुर्मुखलेली, त्रस्त. स्त्रिया: (१) झाड लावणारी, हळवी, सृजनशील / (२) नेहमी दागिने घालून बसणारी. पाणी-जमीन: (१) मोरीच्या पाण्यावरही झाड वाढवले / (२) हापसा, भरपूर पाणी-जमीन असूनही वापर नाही. हिरवा आनंद: (१) भरपूर — पक्षी, फुले, फळे / (२) अजिबात नाही.
6. प्र. ६. चूक की बरोबर ते लिहा: (१) परसदारी पाण्याचा हापसा असलेल्या शेजाऱ्यांची बाग फुललेली होती. (२) इतर पक्ष्यांच्या त्रासामुळे पारव्याची जोडी झाडावरून हलली. (३) लिंबाचे झाड लावणारी स्त्री अत्यंत हळवी होती. (४) लिंबाच्या झाडावरील मधमाश्या कधी कुणाला चावल्या नाहीत.
Answer: (१) चूक — त्यांच्या परसदारी गवताची काडीही नव्हती. (२) चूक — लेखकाचा मुलगा वारंवार पाहू लागला म्हणून जोडी गेली. (३) बरोबर. (४) बरोबर.
7. प्र. ७. (१) नमुना उत्तर: वृक्ष व मानवी जीवन यांच्यातील परस्परसंबंधांविषयी तुमचे मत सोदाहरण स्पष्ट करा.
Answer: नमुना उत्तर: झाडे आणि माणूस एकमेकांवर अवलंबून आहेत. झाडे आपल्याला प्राणवायू, सावली, फळे, औषधे, लाकूड देतात; पाऊस पडण्यास आणि जमिनीची धूप थांबवण्यास मदत करतात. उदा. आमच्या गावातील वडाखाली उन्हाळ्यात सगळे विसावा घेतात. माणसाने झाडे लावली, त्यांना पाणी घातले तरच ती जगतात. झाडे तोडली तर ऊन, दुष्काळ आणि प्रदूषण वाढते. म्हणून झाड जगवणे म्हणजे आपलेच जीवन जगवणे.
8. प्र. ७. (२) झाड सजीवांसाठी जीवनदायी केंद्र कसे बनू शकते, हे विधान पटवून द्या.
Answer: पाठातील लिंबाचे झाड हेच उत्तम उदाहरण आहे. त्याच्या ओलसर मुळाशी गोगलगाई, मुंग्या, किडे जगले; फांद्यांत पारव्यांनी घरटे बांधले; चिमण्या, बुलबुल, पोपट रोज आले; खारी राहिल्या, कुत्री सावलीत विसावली. फुलांवर फुलपाखरे, भुंगे, मधमाश्या आल्या; माणसांनी लिंबे नेली. तापलेल्या परिसरात एका झाडाने अन्न, पाणी, निवारा, सावली आणि आनंद दिला — म्हणून झाड सजीवांचे जीवनदायी केंद्र बनू शकते.
9. प्र. ८. अभिव्यक्ती: लेखकाच्या मुलाने पारव्यांचे घरटे वारंवार पाहिल्यामुळे जोडपे हळूहळू दिसेनासे झाले. ही घटना तुम्हांला काय सांगते?
Answer: नमुना उत्तर: पक्षी आणि प्राणी आपल्या घरट्याच्या, पिल्लांच्या सुरक्षिततेबद्दल फार जागरूक असतात. माणसाचे सतत जवळ येणे, डोकावणे त्यांना धोका वाटतो, म्हणून ते सुरक्षित जागा शोधून निघून जातात. आपल्याला कुतूहल वाटले तरी पक्ष्यांचे निरीक्षण दुरूनच, शांतपणे करावे. त्यांच्या आसऱ्याला त्रास न देणे हाही निसर्गावरच्या प्रेमाचा भाग आहे.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'ते जीवनदायी झाड' चे लेखक…
Answer: D. Bharat Sasane.
2. पाठातील झाड कोणते?
Answer: C. Lemon tree.
3. झाडाखाली ओल का असे?
Answer: B. Drain water.
4. झाडाखाली कोणाची वस्ती होती?
Answer: A. Snails.
5. काटेरी फांद्यांत घरटे कोणी बांधले?
Answer: D. A pair of pigeons.
6. पारव्याची जोडी का निघून गेली?
Answer: A. The son kept peeping.
7. पाठातील नाददर्शक शब्दांची जोडी…
Answer: D. Sound words.
8. झाडाखाली कशाची कात सापडली?
Answer: C. Snake's skin.
9. लेखकाला खिडकी लावून घ्यावी असे का वाटले?
Answer: A. Beehive.
10. झाड कोणी लावले होते?
Answer: D. A south Indian tenant woman.
11. शेजाऱ्यांच्या परसदारी काय होते?
Answer: B. Pump but no green.
12. शेजारची माणसे कशी वाटत?
Answer: B. Gloomy.
13. झाड जगवणारा निसर्गात काय रुजवतो?
Answer: D. A green miracle.
14. 'शुष्क' चा अर्थ…
Answer: D. Dry.
15. 'परसदार' पासून तयार होणारा शब्द…
Answer: C. दार is inside परसदार.
Get a ✓ Verified tutor for “ते जीवनदायी झाड” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise ते जीवनदायी झाड the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “ते जीवनदायी झाड” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of ते जीवनदायी झाड.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “ते जीवनदायी झाड” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.