TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 55–58
सुहास बारटक्के यांची कथा — परीक्षेपेक्षा शेकडो प्रवाशांचे प्राण महत्त्वाचे मानणाऱ्या निरंजनचे प्रसंगावधान; सारांश, घटनाक्रम, व्यक्तिरेखा, शब्द आणि स्वमताचे मुद्दे.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
'खरा नागरिक' ही सुहास बारटक्के यांची कथा त्यांच्या 'साद मयूराची' या पुस्तकातून घेतली आहे. शाळेत शिकलेली मूल्ये फक्त पाठ करायची नसून आचरणात आणायची असतात, हे तिच्यातून दिसते.
अनाथ निरंजन चिपळूणजवळ डोंगरपायथ्याच्या एका दूरच्या मावशीकडे राहतो. घरची कामे करून, वार लावून जेवून तो शिकतो; पहिला नंबर टिकवला तरच भडसावळे गुरुजी त्याचा खर्च करणार असतात.
शेवटच्या नागरिकशास्त्राच्या पेपरच्या दिवशी कोकण रेल्वेच्या पुलावरून जाताना त्याला रुळाखालचे काँक्रीट फोडून रूळ वाकडे केलेले दिसतात; थोड्याच वेळात प्रवाशांनी भरलेली नऊ पन्नासची गाडी येणार असते.
पेपर बुडेल, मदत थांबेल हे माहीत असूनही तो स्टेशनकडे धावतो, स्टेशनमास्तरांना विनवून गाडी थांबवायला लावतो आणि मोठा अपघात टळतो. पण पेपर चुकल्याने तो उदास होतो.
दुसऱ्या दिवशी वर्तमानपत्रात त्याचे कौतुक छापून येते. जिल्हाधिकारी, मुख्याध्यापक आणि गुरुजी घरी येतात; त्याची परीक्षा खास बाब म्हणून पुन्हा घेतली जाणार, वसतिगृहात प्रवेश आणि शिष्यवृत्ती मिळणार, असे कळते — तो खरा नागरिक ठरतो.
Get a ✓ Verified tutor for “खरा नागरिक” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'निरंजनच खरा नागरिक' हे स्पष्ट करा.
Answer: म्हणून समाजासाठी स्वार्थ बाजूला ठेवणारा निरंजनच खरा नागरिक आहे.
| घटना / शब्द | काय घडले / अर्थ | परिणाम / संदर्भ |
|---|---|---|
| आई-वडिलांचे निधन | निरंजन अनाथ झाला | मामाने मावशीकडे सोडले |
| पहिला नंबर | अभ्यासात सतत प्रथम | गुरुजींनी वार व खर्च उचलला |
| पहाटेचा अभ्यास | गुरुजींचा सल्ला | प्रसन्न वातावरणात अभ्यास छान होतो |
| वाटेतला दगड | निरंजनने बाजूला ठेवला | कोणी ठेचकाळू नये म्हणून |
| रुळांखालचे भगदाड | काँक्रीट फोडून रूळ वाकडे | मोठ्या अपघाताचा धोका |
| स्टेशनकडे धाव | स्टेशनमास्तरांना आर्जव | नऊ पन्नासची गाडी थांबली |
| पंचनामा | वस्तुस्थितीचा अहवाल | जिल्हाधिकारी, पोलीस अधीक्षक जमले |
| पेपर बुडाला | निरंजन उदास | झाडाखाली एकटा बसला |
| वर्तमानपत्रात स्तुती | अपघात टाळल्याचे श्रेय | पुन्हा परीक्षा, वसतिगृह, शिष्यवृत्ती |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. खालील घटनांचे परिणाम लिहा: (१) निरंजनच्या आई-वडिलांचे निधन (२) निरंजनचा परीक्षेत पहिला नंबर यायचा.
Answer: पहिला नंबर टिकवण्यासाठी निरंजन मन लावून अभ्यास करत असे.
2. निरंजनची दिनचर्या लिहा.
Answer: कष्ट, अभ्यास आणि शिस्त यांनी भरलेली अशी त्याची दिनचर्या होती.
3. 'निरंजनच खरा नागरिक' हे तुमच्या शब्दांत स्पष्ट करा (स्वमत).
Answer: पुस्तकातील नागरिकशास्त्र आचरणात आणणारा, स्वार्थापेक्षा समाजहित मोठे मानणारा निरंजनच खरा नागरिक आहे, असे मला वाटते.
4. तुम्हांला निरंजनशी मैत्री करायला आवडेल का? कारणे स्पष्ट करा (स्वमत).
Answer: अशा मित्राच्या सहवासात आपल्यालाही चांगल्या सवयी आणि सामाजिक भान मिळेल, म्हणून मला त्याच्याशी मैत्री करायला आवडेल.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'खरा नागरिक' या पाठाचे लेखक…
Answer: C. 'साद मयूराची'.
2. निरंजनचा शेवटचा पेपर कोणत्या विषयाचा होता?
Answer: D. तो झाला की परीक्षा संपणार.
3. निरंजन कोणत्या शहराजवळ राहत होता?
Answer: C. मावशीचे घर.
4. निरंजनच्या वह्या-पुस्तकांचा खर्च कोण करत?
Answer: C. पहिल्या नंबरच्या अटीवर.
5. गुरुजींच्या मते अभ्यासासाठी योग्य वेळ…
Answer: B. प्रसन्न वातावरण.
6. पेपर किती वाजता होता?
Answer: D. आधी देशमुखांकडे जेवण.
7. नदीवरचा पूल कशामुळे झाला?
Answer: C. पायवाटही ठेवली.
8. पुलावर निरंजनला काय दिसले?
Answer: B. काँक्रीट फोडलेले.
9. निरंजनने स्टेशनकडे धाव घेतली, कारण…
Answer: C. प्रवाशांचे प्राण.
10. 'आर्जव करणे' म्हणजे…
Answer: C. शब्दार्थ.
11. 'पंचनामा' म्हणजे…
Answer: C. स्टेशनमास्तरांनी केला.
12. 'बेसावध' चा पाठातील विरुद्धार्थी शब्द…
Answer: D. निरंजन एकदम सावध झाला.
13. दुसऱ्या दिवशी निरंजनच्या घरी कोण आले?
Answer: B. मोठमोठी माणसे.
14. जिल्हाधिकाऱ्यांनी निरंजनसाठी काय ठरवले?
Answer: B. शिष्यवृत्तीही.
15. निरंजनचा स्वप्नाळूपणा दाखवणारा विचार…
Answer: D. रेल्वे पाहून हुरळला.
Get a ✓ Verified tutor for “खरा नागरिक” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise खरा नागरिक the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ४० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “खरा नागरिक” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of खरा नागरिक.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “खरा नागरिक” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.