संतवाणी – योगी सर्वकाळ सुखदाताClass 10 Marathi Chapter 2 Notes – Maharashtra Board

Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 4–6

संत एकनाथांच्या 'एकनाथी भागवत' मधील ओव्या — योगी पुरुष आणि पाणी यांची तुलना करून योगी पाण्यापेक्षाही श्रेष्ठ कसा, हे दृष्टान्तांतून सांगणारी रचना; अर्थ, शब्दार्थ आणि रसग्रहणाचे मुद्दे सोप्या मराठीत.

🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা

🎧 Listen to the summary

Summary: संतवाणी – योगी सर्वकाळ सुखदाता

'योगी सर्वकाळ सुखदाता' ही रचना संत एकनाथांच्या 'एकनाथी भागवत' या ग्रंथातून घेतली आहे. यात योगी पुरुष आणि पाणी यांची तुलना केली आहे.

चकोराला चंद्रकिरण, पिलांना पक्षिणीचे पंख आणि सर्व जीवांना पाणी जसे सुखदायक वाटते, तसा योग्याचा मृदू स्वभाव सर्वांना सुख देतो.

पाणी फक्त वरवरचा मळ धुते आणि थोडा वेळ सुख देते; योगी मात्र माणसाला आतून-बाहेरून निर्मळ करतो आणि कायम सुख देतो.

पाण्याने भागलेली तहान लगेच परत लागते आणि पाण्याची गोडी फक्त जिभेला कळते; योग्याचा आनंद टिकणारा असून त्याचा गोडवा सर्व इंद्रियांना शांत करतो.

पाणी मेघांतून खाली येऊन लोकांना अन्न देते; तसाच योगी पृथ्वीवर जन्म घेऊन श्रवण-कीर्तनाने लोकांना शांत करतो आणि आत्मज्ञानाने त्यांचा उद्धार करतो.

Key points to remember

  • संतकवी: संत एकनाथ (१५३३–१५९९) — भागवत संप्रदायातील थोर संत
  • सोळाव्या शतकातील महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक प्रबोधनाचे प्रवर्तक
  • ग्रंथ: 'एकनाथी भागवत', 'रुक्मिणी स्वयंवर', 'भावार्थ रामायण'
  • लेखन: अभंग, आख्याने, गौळणी, पदे, भारुडे
  • काव्याचे विशेष: बहुश्रुतता, समन्वयशीलता, सामान्यांच्या उद्धाराची तळमळ, आलंकारिकता, सुबोधता
  • मध्यवर्ती कल्पना: योगी पुरुष पाण्यापेक्षाही श्रेष्ठ
  • पाणी वरवर स्वच्छ करते; योगी आतून-बाहेरून निर्मळ करतो
  • पाणी एकदाच सुख देते; योगी सर्वकाळ सुख देतो
  • पाण्याची गोडी जिभेपुरती; योग्याचा गोडवा सर्व इंद्रियांना
  • दोघेही समाजासाठी 'खाली' येतात — पाणी अन्न देते, योगी ज्ञान देतो
Want a teacher to explain संतवाणी – योगी सर्वकाळ सुखदाता?

Get a ✓ Verified tutor for “संतवाणी – योगी सर्वकाळ सुखदाता” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 10 Marathi classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning