TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 10–14
पु. ल. देशपांडे यांचा 'बटाट्याची चाळ' मधील विनोदी लेख — वजन घटवण्याचा पंतांचा संकल्प, चाळकऱ्यांचे सल्ले आणि शेवटी उलटा निकाल; पाठाचा आशय, पात्रे, विनोद, वाक्प्रचार आणि स्वमताचे मुद्दे सोप्या मराठीत.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
'उपास' हा पु. ल. देशपांडे यांच्या 'बटाट्याची चाळ' मधील विनोदी लेख आहे. वजन कमी करण्याचा संकल्प आणि त्याची पूर्तता यात कसे अंतर पडते, याचे मजेदार चित्रण त्यात आहे.
वजन एकशे एक्याऐंशी पौंड पाहून पंतांनी दोन महिन्यांत पन्नास पौंड घटवण्याची भीष्मप्रतिज्ञा केली; चाळीतल्या प्रत्येकाने बटाटा, भात, डाळ, साखर, मीठ, तूप सोडण्याचे वेगवेगळे सल्ले दिले.
पहिल्याच दिवसांत ऑफिसमधील प्रमोशनच्या पार्टीत पंतांनी भज्यांच्या अनेक प्लेटी फस्त केल्या; घरी पत्नीने बिनसाखरेचा म्हणून दिलेला चहा प्रत्यक्षात साखरेचा होता आणि लाडूही आले.
दोरीच्या उड्यांच्या प्रयत्नात बाटल्या फुटल्या आणि दोरी आचार्य बाबा बर्वे यांच्या गळ्यात अडकली; बर्वे यांनी मौनाचा उपदेश केला, पण टेलिफोन-ऑपरेटर असलेल्या पंतांना बोलणे सोडणे शक्यच नव्हते.
चिडून पंतांनी महिनाभर कडक आहारव्रत पाळले; पण महिन्याने वजन केले तर ते एकशे ब्याण्णव पौंड — म्हणजे वाढलेले निघाले. त्यानंतर पंतांनी डाएट आणि भविष्य या दोन्हींची चिंता सोडून दिली.
Get a ✓ Verified tutor for “उपास” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'वजनाचा मार्ग भलत्याच काट्यातून जातो' — या संकल्पनेचा अर्थ स्पष्ट करा.
Answer: म्हणजे वजन कमी करणे सोपे नाही; त्याचा मार्ग आपल्या कल्पनेपेक्षा वेगळा आणि कठीण असतो, असे लेखक विनोदाने सुचवतो.
| पात्र | सल्ला / कृती | विनोद / स्वभाव |
|---|---|---|
| पंत | दोन महिन्यांत ५० पौंड घटवण्याची प्रतिज्ञा | उत्साही, पण जिभेवर ताबा नाही |
| सोकाजी त्रिलोकेकर | बटाटा सोड | आग्रही सल्लागार; नंतर चोरून कोळंबीभात चारला |
| जनोबा रेगे | 'बटाट्याची चाळ' म्हणू नका | तिरकस, कुजकट विनोद |
| काशीनाथ नाडकर्णी | भात नव्हे, डाळ सोडा | कोकणाचे उदाहरण |
| बाबूकाका | तेल व तळलेले पदार्थ सोडा | चाळीतील सल्ला |
| भिकोबा मुसळे | लठ्ठपणा नशिबात — कुंभ रास | एकवीस गुलाबजाम खाणारा |
| जगदाळे व कमलिनी केंकरे | रनिंग; दोरीवरच्या उड्या | ऑफिसमधील सल्ले |
| पत्नी | सडपातळ भाज्या; पण साखरेचा चहा व लाडू | अवर्णनीय उत्साह, संकल्पाला सुरुंग |
| आचार्य बाबा बर्वे | बोलणे सोडा — मौनाचे महत्त्व | उपदेश करताना स्वतःच तासभर बडबड |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. कारणे शोधा: (अ) न बोलण्याचा उपाय पंतांना जमणार नव्हता. (आ) बाबा बर्वे पंतांच्या समाचाराला आले नाहीत.
Answer: दोन्ही कारणांतून परिस्थितीतील विसंगती आणि विनोद दिसतो.
2. पाठाधारे अर्थ स्पष्ट करा: (अ) भीष्मप्रतिज्ञा (आ) बाळसेदार भाज्या.
Answer: दोन्ही शब्दप्रयोगांत लेखकाची विनोदी, कल्पक भाषा दिसते.
3. स्वमत: दोरीवरच्या उड्या मारण्याच्या प्रसंगातील तुम्हांला समजलेला विनोद स्पष्ट करा.
Answer: जागेची अडचण, अनपेक्षित घटना आणि पात्रांच्या स्वभावातील विरोध यांमुळे हा प्रसंग अतिशय विनोदी झाला आहे.
4. स्वमत: पंतांच्या उपासाबाबत त्यांच्या पत्नीचा अवर्णनीय उत्साह तुमच्या शब्दांत वर्णन करा.
Answer: तिचा उत्साह खरा होता, पण कृती उलट होत्या; त्यामुळे पंतांच्या संकल्पाला नकळत सुरुंग लागला आणि विनोद निर्माण झाला.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'उपास' पाठाचे लेखक…
Answer: A. 'बटाट्याची चाळ' मधून.
2. पंतांचे सुरुवातीचे वजन…
Answer: A. कार्ड डोळ्यांपुढे नाचत होते.
3. महिन्याने वजन किती भरले?
Answer: A. वजन वाढलेलेच.
4. 'बटाटा सोड' असा सल्ला देणारे…
Answer: C. बटाट्याचं नावही काढू नको.
5. पंतांचा व्यवसाय…
Answer: C. दिवसभर बोलावे लागते.
6. दोरी कोणाच्या गळ्यात अडकली?
Answer: D. शेजारच्या खोलीत राहणारे.
7. बाबा बर्वे यांनी कोणता उपाय सांगितला?
Answer: C. मौनाचे सामर्थ्य.
8. 'हात दाखवून अवलक्षण' म्हणजे…
Answer: D. चाळकऱ्यांची टीका.
9. 'सुरुंग लावणे' चा अर्थ…
Answer: A. पत्नीचे लाडू.
10. 'व्यक्ती आणि वल्ली' ला कोणता पुरस्कार?
Answer: C. पु. ल. यांचे पुस्तक.
11. व्रतभंग कोणाच्या पार्टीत झाला?
Answer: D. प्रमोशनची पार्टी.
12. पत्नीने स्वयंपाकघरातून कोणाची 'हकालपट्टी' केली?
Answer: C. बाळसेदार भाज्या.
13. 'ठरवलेले व्रत मध्येच सोडणे' यासाठी पाठातील शब्द…
Answer: D. दुसऱ्या दिवशीचा प्रसंग.
14. 'लठ्ठपणा नशिबात आहे, कुंभ रास' असे कोण म्हणाले?
Answer: B. एकवीस गुलाबजाम खाणारे.
15. सुरुवातीचा 'बिनसाखरेचा' चहा कडू का लागला नाही?
Answer: D. उरलेली साखर संपेपर्यंत घातली.
Get a ✓ Verified tutor for “उपास” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise उपास the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ४५ मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “उपास” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of उपास.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “उपास” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.