TalentJR apps
Textbook: मराठी सुलभभारती – इयत्ता सातवी (Balbharati, official free PDF) · pages 52–55
दोन अभंग — संत जनाबाई यांचा आईच्या मायेचा अभंग (विठ्ठल आमची आई) आणि संत तुकाराम यांचा भोंदू साधूंपासून सावध करणारा अभंग. सोपा भावार्थ, जुने मराठी शब्द, सुविचार, 'आम्ही कथा लिहितो' आणि English help. (Two abhangs by Sant Janabai and Sant Tukaram.)
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
या पाठात दोन अभंग आहेत: पहिला संत जनाबाई यांचा आणि दुसरा संत तुकाराम यांचा. (Two devotional poems called abhangs.)
जनाबाईंचा अभंग वात्सल्याचा (आईच्या मायेचा) आहे. पक्षी दूर जाऊनही पिल्लांसाठी दाणा आणतो; घार आकाशात फिरत असूनही पिल्लांजवळ झेपावते; आई कामात गुंतली तरी मन बाळाकडे असते; माकडीण पिलाला पोटाशी धरून झाडांवर फिरते.
तसाच आमचा विठ्ठल आमची आई होऊन मला (जनीला) वेळोवेळी सांभाळतो, असे जनाबाई सांगतात. (God cares for the devotee like a mother.)
तुकारामांच्या अभंगात ढोंगी साधूंवर टीका आहे — वाईट कामे करून स्वतःला साधू म्हणवणारे, अंगाला राख फासून डोळे मिटून पाप करणारे, वरून संन्याशासारखे दिसून आतून सुखांत रमणारे लोक.
अशा भोंदूंची संगत नको, त्यांच्यापासून दूर राहा, असा स्पष्ट संदेश तुकाराम देतात. पाठात तीन सुविचार आणि हरीण-रेल्वेच्या प्रसंगांवरून कथा लिहिण्याचा उपक्रमही आहे.
Get a ✓ Verified tutor for “संतवाणी” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'माता गुंतली कामासी । चित्त तिचें बाळापाशीं' — अर्थ सांगा.
Answer: आई कामात कितीही व्यस्त असली तरी तिचे सगळे लक्ष आपल्या बाळाकडेच असते.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| संत जनाबाई — चरण १ | पक्षी दूर जाऊन पिल्लांना चारा आणतो | पक्ष्याची माया |
| चरण २ | घार आकाशातून पिल्लांजवळ झेप घेते | घारीची माया |
| चरण ३ | कामात गुंतलेल्या आईचे मन बाळाकडे | आईची माया |
| चरण ४–५ | वानर पिलाला पोटाशी धरते; तसा विठ्ठल जनीला सांभाळतो | देवाची माया |
| संत तुकाराम — चरण १–२ | कर्म वाईट, म्हणवती साधू; राख फासून पाप | भोंदूची ओळख |
| चरण ३–४ | वैराग्याचे सोंग, सुखाचा भोग; अशांची संगत नको | सावधानतेचा संदेश |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. संत जनाबाईंनी आईच्या मायेची कोणती उदाहरणे दिली आहेत? त्यातून त्या काय सांगतात?
Answer: पक्षी दूर जाऊन पिल्लांसाठी दाणा आणतो; घार आकाशातून पिल्लांकडे झेपावते; कामात गुंतलेल्या आईचे मन बाळाकडे असते; माकडीण पिलाला पोटाशी धरून फिरते. यावरून जनाबाई सांगतात — आई जशी बाळाची काळजी घेते, तसा विठ्ठल आपल्या भक्तांची, म्हणजे जनीची, सतत काळजी घेतो.
2. संत तुकारामांनी भोंदू लोकांची कोणती लक्षणे सांगितली आहेत? त्यांचा संदेश काय?
Answer: वाईट कृत्ये करूनही स्वतःला साधू म्हणवणे; अंगाला राख फासून आणि डोळे मिटून ध्यानाचे सोंग करत पाप करणे; वरवर वैराग्य दाखवून आतून सुखभोगात रमणे — ही भोंदूंची लक्षणे. अशा लोकांची संगत धरू नका, त्यांच्यापासून दूर राहा, हा तुकारामांचा संदेश आहे.
3. 'तैसी आम्हांसी विठ्ठल माये । जनी वेळोवेळां पाहे' — भावार्थ लिहा.
Answer: पक्षी, घार, आई, माकडीण जशी आपल्या पिल्लांची काळजी घेते, तशीच विठ्ठल-माऊली आम्हां भक्तांना सांभाळते; जनीकडे ती प्रत्येक वेळी लक्ष देते.
4. सुविचारांचा अर्थ स्पष्ट करा: 'मैत्री ही नात्यापेक्षा कितीतरी श्रेष्ठ आहे.'
Answer: नमुना उत्तर: नाती जन्माने मिळतात, पण मित्र आपण स्वतः निवडतो. खरा मित्र संकटात स्वतः धोका पत्करून मदत करतो — जसा अमृतने इसाबसाठी आपला शर्ट बदलून दिला. म्हणून मैत्रीला नात्यांपेक्षाही मोठे मानले आहे.
5. आम्ही कथा लिहितो: दिलेल्या आठ प्रसंगांवरून कथा लिहा आणि शीर्षक द्या.
Answer: नमुना उत्तर — शीर्षक: 'गर्विष्ठ हरीण'. एकदा एक हरीण जंगलाबाहेर आले. समोरून प्रवासी रेल्वे येत होती. हरीण तिच्यासोबत धावू लागले. पुढच्या स्टेशनवर रेल्वे थांबली, पण हरीण धावतच राहिले. जंगलात जाऊन ते सगळ्या प्राण्यांना सांगू लागले, "मी रेल्वेला हरवले!" कोल्हा म्हणाला, "खरंच? मग मलाही दाखव." दोघे जंगलाबाहेर आले. या वेळी मालगाडी आली; ती कुठेही न थांबता धावत राहिली. हरीण दमून जमिनीवर बसले. तेव्हा त्याला कळले की माणसाने तंत्रज्ञानाने बनवलेली रेल्वे आपल्यापेक्षा वेगवान आहे. तात्पर्य: गर्व करू नये; आपल्या ताकदीचा खरा अंदाज ठेवावा.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'पक्षी जाय दिगंतरा' हा अभंग कोणाचा?
Answer: B. Sant Janabai.
2. जनाबाईंच्या भक्तीचा खास विषय…
Answer: C. Motherly love.
3. आकाशात फिरत असूनही पिल्लांजवळ झेप घेणारी…
Answer: C. The kite.
4. कामात गुंतलेल्या आईचे चित्त…
Answer: A. With her baby.
5. पिलाला पोटाशी धरून झाडांवर कोण फिरते?
Answer: A. The monkey.
6. जनाबाई कोणाला आई मानतात?
Answer: C. Vitthal.
7. 'भोंदू' म्हणजे…
Answer: B. Fraud.
8. भोंदू अंगाला काय लावतात?
Answer: B. Ash.
9. तुकारामांचा संदेश…
Answer: D. Avoid such company.
10. 'वैराग्य' म्हणजे…
Answer: D. Renunciation.
11. 'चित्त' म्हणजे…
Answer: D. Mind.
12. तुकारामांच्या अभंगात किती चरण आहेत?
Answer: B. Four.
13. 'नम्रता हा सर्व सद्गुणांचा…'
Answer: D. Foundation.
14. कथालेखनात शंका कोणाला येते?
Answer: D. The fox.
15. हरीण कोणत्या रेल्वेबरोबर दमून बसते?
Answer: D. The goods train that never stops.
Get a ✓ Verified tutor for “संतवाणी” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise संतवाणी the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे २० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “संतवाणी” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of संतवाणी.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “संतवाणी” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.