TalentJR apps
Textbook: मराठी सुगमभारती (संयुक्त भाषा) – इयत्ता आठवी (Balbharati, official free PDF) · pages 27–29
कवी प्रेमचंद अहिरराव यांची कविता — पक्षी माणसाला विनंती करतात: तू तुझ्या सोयीसाठी घरे, धरणे, बागा बांध, पण आमच्यासाठी एक झाड, थोडे पाणी आणि थोडी दया ठेव. (Birds ask humans for kindness and a little space.) सोपा अर्थ, पर्यावरणाचा संदेश, समानार्थी शब्द आणि निबंधलेखन.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
ही कविता प्रेमचंद अहिरराव यांनी लिहिली आहे; ती 'किशोर' मासिकाच्या एप्रिल २०१८ च्या अंकातून घेतली आहे. आज माणूस आपल्या सुखासाठी निसर्गाचा मनमानी वापर करतो, त्यामुळे झाडे आणि प्राणी-पक्षी धोक्यात आले आहेत. (Birds' request to save their lives.)
धृपदात पक्षी म्हणतात — माणसा, तुझ्या मनात आमच्याबद्दल नेहमी करुणा असू दे; कारण आमचे आयुष्य किती टिकेल हे तुझ्याच हातात आहे.
पहिल्या दोन कडव्यांत: तू स्वतःसाठी आवडीची घरे बांधशील, तर अंगणात एक झाड लाव म्हणजे आम्हांला विसावा घेता येईल. तू मोठी धरणे बांधशील, तर छतावर थोडे पाणी ठेव म्हणजे आम्हांला पिता येईल.
तिसऱ्या-चौथ्या कडव्यांत: मुलांसाठी फुलबाग फुलवताना वेलींच्या कमानी कर म्हणजे आम्हांला झोके घेता येतील. मनोरंजनासाठी कर्कश गाणी लावताना आमचा किलबिलाटाचा आनंदही जप.
शेवटच्या कडव्यात पक्षी म्हणतात — मनात भूतदया ठेवून तू आमचे प्राण वाचवशील; नाहीतर एक दिवस आम्ही दिसलो नाही तर आम्हांला शोधताना तुझ्या डोळ्यांत अश्रू येतील. (Save us, or you will miss us one day.)
Get a ✓ Verified tutor for “पाखरांचे मागणे (कविता)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'तुझ्याच हातात आहे रे माणसा, दोरी आमच्या आयुष्याची' — पाखरे असे का म्हणत असतील?
Answer: माणूस झाडे तोडतो, पाणी अडवतो, गोंगाट-प्रदूषण करतो; त्यामुळे पक्ष्यांची घरटी, अन्न, पाणी नाहीसे होते. माणसाने काळजी घेतली तरच पक्षी जगतील. म्हणून आमचे जगणे-मरणे तुझ्या हातात आहे, असे पाखरे म्हणतात.
माणूस भव्य धरणे का उभारतो?
Answer: कारण त्याला स्वतःला वापरण्यासाठी पाणी हवे असते — शेती, पिणे, उद्योग यांसाठी.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| धृपद | करुणा ठेव; आयुष्याची दोरी तुझ्या हाती | plea |
| कडवे १ | घरे ↔ अंगणात झाड | rest |
| कडवे २ | धरणे ↔ छतावर पाणी | drink |
| कडवे ३ | फुलबाग ↔ वेलींच्या कमानी | swing |
| कडवे ४ | कर्कश गाणी ↔ किलबिलाटाचा आनंद | chirp |
| कडवे ५ | भूतदया ठेव, नाहीतर अश्रू येतील | warning |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. आकृती पूर्ण करा: (अ) कवीच्या मते माणूस स्वतःसाठी करतो त्या गोष्टी (आ) पाखरांनी स्वतःसाठी केलेली मागणी.
Answer: (अ) मनासारखी घरे बांधणे, भव्य धरणे उभारणे, फुलांची बाग फुलवणे, कर्कश गाणी ऐकणे. (आ) अंगणात एक झाड लावणे, छतावर थोडे पाणी ठेवणे, वृक्षवेलींच्या कमानी सजवणे, किलबिलण्याचा आनंद जपणे.
2. प्र. २. कारणे शोधा: (अ) माणूस भव्य धरणे उभारतो (आ) माणूस फुलांची बाग फुलवतो.
Answer: (अ) कारण त्याला स्वतःला वापरण्यासाठी पाणी हवे असते. (आ) कारण लहान मुलांना खेळता यावे.
3. प्र. ३. अर्थाच्या ओळी शोधा: (अ) आमच्या आयुष्याची मर्यादा तुझ्या हातात आहे. (आ) पाखरे नाहीशी झाली तर त्यांचा शोध घेताना डोळ्यांत पाणी येईल.
Answer: (अ) धृपदातील दुसरी जोडओळ — 'तुझ्याच हातात … दोरी आमच्या आयुष्याची'. (आ) पाचव्या कडव्यातील शेवटच्या दोन ओळी — 'नाही तर येतील अश्रू डोळ्यांत' ही ओळ आणि तिच्यापुढची ओळ.
4. प्र. ४. (अ) 'आमच्या आयुष्याची दोरी माणसाच्या हातात आहे', असे पाखरे का म्हणत असतील?
Answer: माणूस घरे, रस्ते, धरणे बांधण्यासाठी झाडे तोडतो. त्यामुळे पाखरांची घरटी आणि अन्न नाहीसे होते. पाण्याचे साठे माणसाने अडवले, गोंगाट आणि प्रदूषण वाढवले. माणसाने ठरवले तर तो झाडे लावून, पाणी ठेवून पाखरांना वाचवू शकतो. म्हणून आमचे जगणे माणसावर अवलंबून आहे, असे पाखरे म्हणतात.
5. प्र. ४. (आ) 'नाही तर येतील अश्रू डोळ्यांत आम्हांला रे पाहायला' — अर्थ लिहा.
Answer: माणसाने पाखरांचे रक्षण केले नाही, तर एक दिवस पाखरे कायमची नाहीशी होतील. मग त्यांचा किलबिलाट ऐकायला, त्यांना एकदा तरी पाहायला माणूस आसुसेल आणि ती न दिसल्याने त्याच्या डोळ्यांत पाणी येईल. म्हणजे आत्ताच काळजी घ्या, नाहीतर नंतर पश्चात्ताप होईल.
6. खेळूया शब्दांशी: समानार्थी जोड्या जुळवा — करुणा, आयुष्य, फूल, वेल, डोळा.
Answer: (१) करुणा — दया; (२) आयुष्य — जीवन; (३) फूल — सुमन; (४) वेल — वल्ली; (५) डोळा — नयन.
7. चर्चा करूया: पाखरे नष्ट होण्याची कारणे यादी करा.
Answer: मोठ्या प्रमाणात झाडतोड; सिमेंटच्या इमारतींमुळे घरट्यांना जागा नाही; हवा-पाणी प्रदूषण; शेतात कीटकनाशकांचा वापर; उन्हाळ्यात पाण्याची टंचाई; मोठा गोंगाट; पक्ष्यांची शिकार व पिंजऱ्यात ठेवणे.
8. नमुना उत्तर: लिहिते होऊया — 'माझा आवडता पक्षी' (१०–१२ ओळी).
Answer: नमुना उत्तर: माझा आवडता पक्षी चिमणी आहे. ती आकाराने लहान, तपकिरी रंगाची असते. नर चिमणीच्या गळ्याखाली काळा पट्टा असतो. ती घराच्या कोपऱ्यात, वळचणीत गवत-काड्यांचे घरटे बांधते. सकाळी तिची चिवचिव ऐकून मला जाग येते. ती दाणे, लहान किडे खाते, त्यामुळे शेतातील कीड कमी होते. ती माणसांच्या जवळ राहते, म्हणून मला ती घरातलीच सदस्य वाटते. आजकाल चिमण्या कमी झाल्या आहेत. म्हणून मी खिडकीत पाण्याचे भांडे आणि थोडे दाणे ठेवतो. माझ्या गच्चीवर आता रोज चिमण्या येतात.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'पाखरांचे मागणे' चे कवी…
Answer: D. Premchand Ahirrao.
2. कविता कोणत्या मासिकातून घेतली?
Answer: D. 'Kishor', April 2018.
3. आयुष्याची दोरी कोणाच्या हाती?
Answer: D. In human hands.
4. अंगणात झाड कशासाठी?
Answer: D. For birds to rest.
5. छतावर काय ठेवायला सांगितले?
Answer: A. A little water.
6. माणूस भव्य धरणे का बांधतो?
Answer: D. For his own use.
7. वेलींच्या कमानी कशासाठी?
Answer: D. For birds to swing.
8. माणूस कर्कश गाणी का ऐकतो?
Answer: C. For entertainment.
9. 'भूतदया' म्हणजे…
Answer: B. Kindness to all beings.
10. 'सदैव' चा अर्थ…
Answer: C. Always.
11. 'करुणा' चा समानार्थी…
Answer: B. Compassion = दया.
12. 'फूल' चा समानार्थी…
Answer: C. सुमन.
13. पाखरे नष्ट होण्याचे कारण नसलेले…
Answer: A. Planting trees helps birds.
14. यमक जुळणारी जोडी…
Answer: C. Both end in -ायला.
15. कवितेचा मुख्य संदेश…
Answer: C. Protect creatures while progressing.
Get a ✓ Verified tutor for “पाखरांचे मागणे (कविता)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise पाखरांचे मागणे (कविता) the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे २० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “पाखरांचे मागणे (कविता)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of पाखरांचे मागणे (कविता).
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “पाखरांचे मागणे (कविता)” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.