TalentJR apps
Textbook: मराठी सुगमभारती (संयुक्त भाषा) – इयत्ता आठवी (Balbharati, official free PDF) · pages 30–34
मुमताज रहिमतपुरे यांची स्वातंत्र्यलढ्यातील कथा — तुरुंग फोडून आलेल्या क्रांतिकारक शंकरला त्याचा मित्र अब्दुल आणि अब्दुलची पत्नी जैबुन धोका पत्करून आपल्या घरात लपवतात. (A story of friendship, courage and patriotism during the 1942 movement.) सोबत वाक्प्रचार, गुणविशेषण, सूचनाफलक आणि म्हणी.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
८ ऑगस्ट १९४२ रोजी गांधीजींनी इंग्रजांना 'छोडो भारत' (Quit India) हा शेवटचा इशारा दिला आणि बेचाळीसची चळवळ वणव्यासारखी देशभर पसरली. (The Quit India movement.)
एका मध्यरात्री शंकर नावाचा क्रांतिकारक, तुरुंग फोडून, लपतछपत आपल्या मित्राच्या — अब्दुलच्या — घरी येतो आणि आसरा मागतो. अब्दुल त्याला निर्धास्त राहायला सांगतो, स्वतः जेवण वाढतो आणि झोपायची सोय करतो.
सकाळी अब्दुल पत्नी जैबुनला सांगतो की पाहुणा क्रांतिकारक आहे; ही गोष्ट कोणालाही कळू नये, जेवण खोलीतच द्यावे, कोणाला घरी बोलावू नये आणि बाहेर जाताना कुलूप लावावे. जैबुन देशभक्ताला मदत करायचे ठरवते. (Jaibun helps silently.)
शंकर अंधाऱ्या खोलीत घोंगडी पांघरून पडून राहायचा. जैबुन बाहेरून कुलूप लावून गुपचूप ताट द्यायची; तिने त्याचा चेहराही नीट पाहिला नाही. पोलीस दिसला की ती घाबरून मुलीला छातीशी धरायची. इंग्रज सरकारने शंकरला पकडणाऱ्याला मोठे बक्षीस जाहीर केले होते.
एकाच घरात जास्त दिवस राहणे धोक्याचे म्हणून शंकर नव्या ठिकाणी जातो; जाताना अब्दुल आणि भाभींचे मनापासून आभार मानतो. १५ ऑगस्ट १९४७ ला देश स्वतंत्र होतो. भूमिगतांच्या सत्कार समारंभात अब्दुल गमतीने विचारतो, 'यांतला आपल्याकडे कोण राहिला होता?' — पण जैबुनला ओळखता येत नाही. (Friendship beyond religion; unsung helpers.)
Get a ✓ Verified tutor for “भूमिगत” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
शंकरला आसरा का हवा होता?
Answer: कारण तो तुरुंग फोडून पळून आला होता आणि पोलीस त्याला शोधत होते; लपून राहण्यासाठी त्याला सुरक्षित जागा हवी होती.
शंकरला मदत करण्यामागे जैबुनची भावना कोणती होती?
Answer: हा पाहुणा देशासाठी घरदार, बायको-मुले आणि स्वतःचा जीवही धोक्यात घालून लढतो आहे; अशा देशभक्ताला आपणही जमेल तेवढी मदत करावी — ही देशप्रेमाची आणि माणुसकीची भावना तिच्या मनात होती.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| ८ ऑगस्ट १९४२ | 'छोडो भारत' इशारा; बेचाळीसची चळवळ | Quit India |
| एक मध्यरात्र | शंकर अब्दुलच्या घरी आसरा मागतो | shelter |
| दुसरी पहाट | अब्दुल जैबुनला सगळे समजावतो | secret |
| पुढचे दिवस | अंधारी खोली, कुलूप, गुपचूप जेवण; पोलिसांची पाळत | hiding |
| काही काळाने | शंकर नव्या ठिकाणी; भावपूर्ण निरोप | farewell |
| १५ ऑगस्ट १९४७ | स्वातंत्र्य; भूमिगतांचा सत्कार | freedom |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. कोण ते लिहा: (अ) 'छोडो भारत' चा इशारा देणारे (आ) शंकरला आसरा देणारा (इ) शंकरचा शोध घेणारे (ई) शंकरला जेवणाचे ताट गुपचूप नेऊन देणारी.
Answer: (अ) गांधीजी (आ) अब्दुल (इ) इंग्रज सरकार / पोलीस (ई) जैबुन.
2. प्र. २. का ते लिहा: (अ) बेचाळीसची चळवळ सुरू झाली (आ) शंकरला आसरा हवा होता (इ) अब्दुलने 'जपून जा…काळजी घे' म्हटले (ई) १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी चैतन्य पसरले (उ) भूमिगतांचा सत्कार झाला.
Answer: (अ) कारण ८ ऑगस्ट १९४२ रोजी गांधीजींनी इंग्रजांना 'छोडो भारत' हा अखेरचा इशारा दिला. (आ) कारण तो तुरुंग फोडून आला होता आणि पोलीस त्याला शोधत होते. (इ) कारण पोलीस शंकरच्या मागावर होते; रस्त्यात पकडला जाण्याचा धोका होता आणि अब्दुलला मित्राची काळजी वाटत होती. (ई) कारण त्या दिवशी भारत स्वतंत्र झाला. (उ) कारण त्यांनी जीव धोक्यात घालून, गुप्तपणे स्वातंत्र्यासाठी काम केले होते.
3. प्र. ३. गुणविशेष लिहा: (अ) अब्दुल (आ) जैबुन.
Answer: (अ) अब्दुल — विश्वासू मित्र, धाडसी, देशप्रेमी, जबाबदार/काळजी घेणारा. (आ) जैबुन — देशप्रेमी, समजूतदार, धाडसी, गुप्तता पाळणारी, कष्टाळू.
4. प्र. ४. कंसातील शब्द वापरून जागा भरा (भूमिगत, जैबुन, पोलीस, कार्यकर्ता).
Answer: (अ) शंकरच्या मागावर पोलीस होते. (आ) भारत स्वतंत्र झाल्यावर भूमिगत कार्यकर्त्यांचा सत्कार करण्यात आला. (इ) …नव्या ठिकाणी न्यायला कार्यकर्ता आला. (ई) पोलीस दिसला की जैबुन मनातून धास्तावून जायची.
5. प्र. ५. (अ) जैबुनची भावना (आ) पोलीस हात धुऊन मागे का लागले? (इ) पाठाचा संदेश — तुमच्या शब्दांत.
Answer: (अ) शंकर घर, कुटुंब आणि जीवाची पर्वा न करता देशासाठी लढतो आहे, हे जैबुनला समजले. अशा देशभक्ताला मदत करणे हे आपलेही कर्तव्य आहे, अशी देशप्रेमाची व माणुसकीची भावना तिच्या मनात होती. (आ) शंकर तुरुंग फोडून पळाला होता; तो सापडला असता तर त्याच्याकडून इतर अनेक भूमिगतांचा पत्ता लागला असता आणि चळवळ मोडता आली असती. म्हणून पोलीस त्याचा सतत पिच्छा करत होते. (इ) देशासाठी धर्म, जात न पाहता सगळ्यांनी एकत्र यावे. खरी मैत्री संकटात साथ देते. स्वातंत्र्यासाठी अनेक अनामिक लोकांनी गाजावाजा न करता धोका पत्करला; त्यांचा त्याग आपण लक्षात ठेवला पाहिजे.
6. खेळूया शब्दांशी: (अ) जोड्या जुळवा (आ) गुणविशेषणे ओळखा.
Answer: (अ) पर्वा न करणे — फिकीर न करणे; पाळत ठेवणे — लक्ष ठेवणे; जंग जंग पछाडणे — पराकाष्ठेचे प्रयत्न करणे. (आ) पांढरा (गुलाब); निळेशार (पाणी); ताजे (अन्न).
7. सूचनाफलक तयार करा (नमुना उत्तर): शाळेतील सांस्कृतिक कार्यक्रम पाहण्यासाठी पालकांना आवाहन.
Answer: नमुना उत्तर: — सूचनाफलक — दि. १० डिसेंबर. सर्व पालकांना कळवण्यात येते, की आपल्या शाळेचा वार्षिक सांस्कृतिक कार्यक्रम शनिवार, २० डिसेंबर रोजी सायंकाळी ५ वाजता शाळेच्या सभागृहात होणार आहे. विद्यार्थ्यांचे नृत्य, नाटक व गायन सादर होईल. आपण सर्वांनी वेळेवर उपस्थित राहून मुलांचा उत्साह वाढवावा. — मुख्याध्यापक.
8. भाषासौंदर्य: म्हणी पूर्ण करा.
Answer: (१) मूर्ती लहान पण कीर्ती महान. (२) शितावरून भाताची परीक्षा. (३) सुंठीवाचून खोकला गेला. (५) उथळ पाण्याला खळखळाट फार. (६) दोघांचे भांडण, तिसऱ्याचा लाभ. (७) झाकली मूठ सव्वालाखाची. (८) घरोघरी मातीच्या चुली. (९) कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट. (१०) अंथरूण पाहून पाय पसरावे. (४ थी म्हण — '…सोंगे फार' — शिक्षकांकडून तपासून लिहा.)
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'भूमिगत' च्या लेखिका…
Answer: D. Mumtaz Rahimatpure.
2. 'छोडो भारत' चळवळ कधी सुरू झाली?
Answer: C. 8 August 1942.
3. शंकर कोण होता?
Answer: C. A revolutionary.
4. शंकरला आसरा कोणी दिला?
Answer: A. His friend Abdul.
5. शंकरला जेवण कोण गुपचूप द्यायचे?
Answer: B. Jaibun.
6. जैबुनने शंकरचा चेहरा…
Answer: C. She never saw him properly.
7. इंग्रज सरकारने काय जाहीर केले?
Answer: A. A reward.
8. शंकरने घर का सोडले?
Answer: C. Staying long was risky.
9. सत्कारात जैबुनला…
Answer: C. She could not recognise him.
10. 'जंग जंग पछाडणे' म्हणजे…
Answer: D. Try every possible way.
11. 'पर्वा न करणे' म्हणजे…
Answer: D. Not to care.
12. 'निर्धास्त' म्हणजे…
Answer: D. Without worry.
13. 'नदीचे निळेशार पाणी' — गुणविशेषण…
Answer: D. निळेशार.
14. 'उथळ पाण्याला…' म्हण पूर्ण करा.
Answer: D. Shallow water makes more noise.
15. पाठाचा मुख्य संदेश…
Answer: B. Patriotism and unity.
Get a ✓ Verified tutor for “भूमिगत” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise भूमिगत the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “भूमिगत” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of भूमिगत.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “भूमिगत” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.