TalentJR apps
Textbook: मराठी सुगमभारती (संयुक्त भाषा) – इयत्ता आठवी (Balbharati, official free PDF) · pages 39–41
ललितगौरी डांगे यांचा संवादरूप पाठ — रेडिओवरचे प्राण्यांच्या सभेचे गाणे ऐकून रोहन बाबांना प्रश्न विचारतो, आणि बाबा जंगलतोड, अन्नसाखळी, जैवविविधता, अभयारण्ये, राष्ट्रीय उद्याने यांबद्दल सोप्या भाषेत सांगतात. (A father-son dialogue on saving animals and forests.) सोबत विरुद्धार्थी शब्द, अनेकवचन आणि लेखनकृती.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
रेडिओवर शेपटीवाल्या प्राण्यांच्या सभेचे गाणे लागलेले असते. रोहन बाबांना म्हणतो — लहानपणापासून गाणे ऐकतो, पण अशी प्राण्यांची सभा कधीच दिसली नाही. बाबा सांगतात, प्राणी-पक्ष्यांची संख्याच कमी होत चालली आहे; मोर, कावळे, चिमण्याही कमी दिसतात आणि वाघ कधी कधी माणसांच्या वस्तीत येतो. (Animals are disappearing.)
याचे कारण — माणसाने प्राण्यांच्या घरांवर, म्हणजे जंगलांवर ताबा मिळवला. झाडे तोडली, टेकड्या सपाट केल्या, घरे आणि कारखाने उभारले. चंदन, साग, देवदार अशी झाडे जळणासाठी, फर्निचर आणि बांधकामासाठी तोडली जातात. लोकसंख्या आणि चैनीच्या गरजा वाढल्याने जंगलतोड वाढली.
जंगले नष्ट झाली की प्राण्यांचा निवारा आणि अन्न कमी होते. निसर्गात अन्नसाखळी असते — गवत → हरीण → वाघ; वनस्पती → किडे → बेडूक → साप → घार. एक कडी कमी-जास्त झाली तरी संपूर्ण साखळीचा तोल बिघडतो. (The food chain must stay balanced.)
उपाय म्हणून १९९२ मध्ये ब्राझीलमध्ये 'वसुंधरा परिषद' भरली; अनेक देशांनी जैवविविधता संरक्षण करारावर सह्या केल्या. दुर्मीळ म्हणजे ज्यांची संख्या घटत आहे असे सजीव. त्यांच्यासाठी कायदे, राष्ट्रीय उद्याने, अभयारण्ये, खास प्रकल्प, बियाणे पेढ्या आणि गुणसूत्र पेढ्या तयार केल्या.
वनस्पती उद्याने आणि प्राणिसंग्रहालयेही सजीवांचे रक्षण करतात. सर्वांनी नियम-कायदे पाळले तर झाडे, प्राणी, पक्षी वाचतील; औषधे, मसाले, मेण, लाख, राळ, मध मिळत राहतील; जंगले टिकतील आणि एक दिवस खरोखर गाण्यातली प्राण्यांची सभा भरेल, अशी आशा रोहन व्यक्त करतो.
Get a ✓ Verified tutor for “प्राणी आणि आपण” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
प्राणी-पक्ष्यांची संख्या कमी होत चालली आहे, कारण…
Answer: कारण माणसाने जंगले तोडून तिथे घरे, कारखाने उभारले; त्यामुळे प्राणी-पक्ष्यांना राहायला जागा आणि खायला अन्न मिळेनासे झाले.
बेडूक कमी झाले तर काय होईल?
Answer: बेडूक खाणारे साप उपाशी राहून कमी होतील, म्हणून घारींनाही अन्न कमी मिळेल; उलट बेडूक खात असलेले किडे खूप वाढतील आणि वनस्पतींचे नुकसान करतील. साखळीचा तोल बिघडेल.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| सुरुवात | रेडिओवर प्राण्यांच्या सभेचे गाणे | song |
| प्रश्न | प्राणी-पक्षी कमी का दिसतात? | Rohan asks |
| कारण | जंगलतोड, वस्ती, कारखाने | deforestation |
| अन्नसाखळी | गवत–हरीण–वाघ; वनस्पती–किडे–बेडूक–साप–घार | balance |
| १९९२, ब्राझील | वसुंधरा परिषद — जैवविविधता करार | Earth Summit |
| उपाय | कायदे, उद्याने, अभयारण्ये, बियाणे-गुणसूत्र पेढ्या | protection |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. कारणे लिहा: (अ) प्राणी-पक्ष्यांची संख्या कमी होत चालली आहे (आ) अभयारण्ये महत्त्वाची आहेत (इ) राष्ट्रीय उद्यानांची गरज आहे.
Answer: (अ) कारण माणसाने जंगले तोडून घरे, कारखाने उभारले; प्राणी-पक्ष्यांचा निवारा आणि अन्न कमी झाले. (आ) कारण तिथे प्राणी-पक्षी निर्भयपणे राहू शकतात आणि जैवविविधता टिकून राहते. (इ) कारण तिथे दुर्मीळ जातींच्या सजीवांचे संरक्षण करण्याचे उपाय केले जातात.
2. प्र. २. अन्नसाखळी पूर्ण करा.
Answer: (१) वनस्पती → किडे → बेडूक → साप → घार (→ पुन्हा वनस्पती, कारण मृत अवशेष मातीत मिसळतात). (२) गवत → हरीण → वाघ.
3. प्र. ३. प्रश्न तयार करा: उत्तर (अ) 'अभयारण्ये' (आ) 'दुर्मीळ सजीव'.
Answer: (अ) प्राणी-पक्षी निर्भयपणे वावरू शकतील अशा राखीव ठिकाणांना काय म्हणतात? (आ) ज्या वनस्पती किंवा प्राण्यांच्या प्रजातींची संख्या कमी कमी होत आहे, त्यांना काय म्हणतात?
4. प्र. ४. (अ) जंगलतोडीची कारणे (आ) वसुंधरा परिषदेची माहिती (इ) जैवविविधता जपण्याचे आधुनिक प्रयोग.
Answer: (अ) वाढती लोकसंख्या; घरे, कारखाने बांधणे; जळणासाठी, फर्निचर व बांधकामासाठी लाकूड; चैनीच्या वस्तूंची वाढती आवड; चंदन, साग, देवदार यांसारख्या मौल्यवान झाडांची तोड. (आ) १९९२ मध्ये ब्राझीलमध्ये भरलेल्या वसुंधरा परिषदेत अनेक देशांच्या प्रतिनिधींनी जैवविविधता संरक्षण करारावर सह्या केल्या आणि दुर्मीळ सजीवांच्या संरक्षणासाठी उपाय ठरवले. (इ) बियाणे पेढ्या आणि गुणसूत्र पेढ्या.
5. प्र. ४. (ई) नमुना उत्तर: पाठातील कल्पना (प्राण्यांची सभा भरेल) प्रत्यक्षात येईल असे वाटते का? सकारण लिहा.
Answer: नमुना उत्तर: हो, असे मला वाटते. आपण सर्वांनी झाडे लावली, जंगलतोड थांबवली, कायदे पाळले आणि अभयारण्यांचे रक्षण केले तर प्राण्यांची संख्या पुन्हा वाढेल. व्याघ्र प्रकल्पामुळे भारतात वाघ वाढले, हे त्याचे उदाहरण आहे. मात्र त्यासाठी प्रत्येकाने मनापासून प्रयत्न केले पाहिजेत.
6. खेळूया शब्दांशी: (अ) विरुद्धार्थी शब्द (आ) अनेकवचन.
Answer: (अ) जास्त × कमी; अपूर्ण × पूर्ण; अनैसर्गिक × नैसर्गिक; चूक × बरोबर. (आ) घर — घरे; जंगल — जंगले; झाड — झाडे; औषध — औषधे.
7. लिहिते होऊया: 'झाडांचे उपयोग' आकृती पूर्ण करा.
Answer: औषधे; मसाल्याचे पदार्थ; मेण, लाख, राळ, मध; फळे-फुले; लाकूड; सावली; प्राणवायू (ऑक्सिजन); पाऊस आणण्यास मदत; मातीची धूप थांबवणे; पशु-पक्ष्यांना घर.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. पाठाच्या लेखिका…
Answer: C. Lalitgauri Dange.
2. पाठ कोणत्या मासिकातून?
Answer: D. 'Nirmal Ranvara'.
3. संवाद कोणात आहे?
Answer: C. Rohan and his father.
4. प्राणी कमी होण्याचे मुख्य कारण…
Answer: A. Deforestation.
5. माणसांच्या वस्तीत कोण येतो?
Answer: B. The tiger.
6. गवत → हरीण → ?
Answer: B. Tiger.
7. किडे → बेडूक → साप → ?
Answer: B. Kite (bird).
8. वसुंधरा परिषद कुठे भरली?
Answer: A. Brazil.
9. वसुंधरा परिषद कोणत्या वर्षी?
Answer: D. 1992.
10. 'दुर्मीळ' म्हणजे…
Answer: B. Rare.
11. जैवविविधता जपण्याचा आधुनिक प्रयोग…
Answer: C. Seed bank.
12. 'ऱ्हास' म्हणजे…
Answer: A. Decline.
13. 'अनैसर्गिक' चा विरुद्धार्थी…
Answer: D. Natural.
14. 'जंगल' चे अनेकवचन…
Answer: B. जंगले.
15. पाठाचा संदेश…
Answer: C. Save animals and forests.
Get a ✓ Verified tutor for “प्राणी आणि आपण” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise प्राणी आणि आपण the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे २५ मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “प्राणी आणि आपण” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of प्राणी आणि आपण.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “प्राणी आणि आपण” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.