प्राणी आणि आपणClass 8 Marathi Sugambharati Chapter 11 Notes – Maharashtra Board

Textbook: मराठी सुगमभारती (संयुक्त भाषा) – इयत्ता आठवी (Balbharati, official free PDF) · pages 39–41

ललितगौरी डांगे यांचा संवादरूप पाठ — रेडिओवरचे प्राण्यांच्या सभेचे गाणे ऐकून रोहन बाबांना प्रश्न विचारतो, आणि बाबा जंगलतोड, अन्नसाखळी, जैवविविधता, अभयारण्ये, राष्ट्रीय उद्याने यांबद्दल सोप्या भाषेत सांगतात. (A father-son dialogue on saving animals and forests.) सोबत विरुद्धार्थी शब्द, अनेकवचन आणि लेखनकृती.

🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা

🎧 Listen to the summary

Summary: प्राणी आणि आपण

रेडिओवर शेपटीवाल्या प्राण्यांच्या सभेचे गाणे लागलेले असते. रोहन बाबांना म्हणतो — लहानपणापासून गाणे ऐकतो, पण अशी प्राण्यांची सभा कधीच दिसली नाही. बाबा सांगतात, प्राणी-पक्ष्यांची संख्याच कमी होत चालली आहे; मोर, कावळे, चिमण्याही कमी दिसतात आणि वाघ कधी कधी माणसांच्या वस्तीत येतो. (Animals are disappearing.)

याचे कारण — माणसाने प्राण्यांच्या घरांवर, म्हणजे जंगलांवर ताबा मिळवला. झाडे तोडली, टेकड्या सपाट केल्या, घरे आणि कारखाने उभारले. चंदन, साग, देवदार अशी झाडे जळणासाठी, फर्निचर आणि बांधकामासाठी तोडली जातात. लोकसंख्या आणि चैनीच्या गरजा वाढल्याने जंगलतोड वाढली.

जंगले नष्ट झाली की प्राण्यांचा निवारा आणि अन्न कमी होते. निसर्गात अन्नसाखळी असते — गवत → हरीण → वाघ; वनस्पती → किडे → बेडूक → साप → घार. एक कडी कमी-जास्त झाली तरी संपूर्ण साखळीचा तोल बिघडतो. (The food chain must stay balanced.)

उपाय म्हणून १९९२ मध्ये ब्राझीलमध्ये 'वसुंधरा परिषद' भरली; अनेक देशांनी जैवविविधता संरक्षण करारावर सह्या केल्या. दुर्मीळ म्हणजे ज्यांची संख्या घटत आहे असे सजीव. त्यांच्यासाठी कायदे, राष्ट्रीय उद्याने, अभयारण्ये, खास प्रकल्प, बियाणे पेढ्या आणि गुणसूत्र पेढ्या तयार केल्या.

वनस्पती उद्याने आणि प्राणिसंग्रहालयेही सजीवांचे रक्षण करतात. सर्वांनी नियम-कायदे पाळले तर झाडे, प्राणी, पक्षी वाचतील; औषधे, मसाले, मेण, लाख, राळ, मध मिळत राहतील; जंगले टिकतील आणि एक दिवस खरोखर गाण्यातली प्राण्यांची सभा भरेल, अशी आशा रोहन व्यक्त करतो.

Key points to remember

  • लेखिका: ललितगौरी डांगे (जन्म १९५७) — प्रसिद्ध लेखिका
  • पाठ 'निर्मळ रानवारा' या मासिकातून घेतला आहे
  • प्रकार: संवाद — रोहन (मुलगा) आणि बाबा
  • प्राणी कमी होण्याचे कारण: जंगलतोड, वस्ती, कारखाने
  • अन्नसाखळी: गवत → हरीण → वाघ; वनस्पती → किडे → बेडूक → साप → घार
  • वसुंधरा परिषद: ब्राझील, १९९२ — जैवविविधता संरक्षण करार
  • दुर्मीळ सजीव: ज्यांची संख्या कमी होत आहे अशा प्रजाती
  • संरक्षणाचे उपाय: कायदे, राष्ट्रीय उद्याने, अभयारण्ये, प्रकल्प
  • आधुनिक प्रयोग: बियाणे पेढ्या व गुणसूत्र पेढ्या
  • संदेश: प्राणी वाचवा, जंगल वाचवा, पर्यावरण जपा
Want a teacher to explain प्राणी आणि आपण?

Get a ✓ Verified tutor for “प्राणी आणि आपण” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 8 Marathi Sugambharati classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning