शब्दांचा खेळClass 9 Marathi Chapter 16 Notes – Maharashtra Board

Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 55–57

हेलन केलर यांच्या आत्मकथनातील प्रसंग (अनुवाद: माधव कर्वे) — अंध, मूक आणि बधिर असलेल्या लहानग्या हेलनला शिक्षिका अॅनी सुलिव्हॅन बोटांनी हातावर अक्षरे लिहून 'शब्द' म्हणजे काय हे कसे शिकवतात, आणि 'w-a-t-e-r' या एका शब्दाने तिचे जग कसे उजळते. (How Helen Keller discovered words.) सोपी गोष्ट, वाक्प्रचार, स्वाध्याय आणि English help.

🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা

🎧 Listen to the summary

Summary: शब्दांचा खेळ

हेलन केलर (१८८०–१९६८) यांनी अंधत्व, मुकेपणा आणि बधिरत्व या तिहेरी अपंगत्वावर मात करून शिक्षण पूर्ण केले. त्यांच्या 'The Story of My Life' या आत्मकथनाचा माधव कर्वे यांनी केलेला मराठी अनुवाद 'माझी जीवनकहाणी' — त्यातून हा पाठ घेतला आहे. (From Helen Keller's autobiography.)

३ मार्च १८८७ हा हेलनच्या आयुष्यातील सगळ्यात महत्त्वाचा दिवस — त्या दिवशी तिच्या शिक्षिका अॅनी मॅन्सफिल्ड सुलिव्हॅन आल्या. त्याआधी हेलन राग आणि चिडचिडीने थकली होती; तिची अवस्था दाट धुक्यात होकायंत्राशिवाय भरकटणाऱ्या जहाजासारखी होती.

बाईंनी तिला पर्किन्स संस्थेतील अंध मुलांनी पाठवलेली बाहुली दिली आणि तिच्या हातावर बोटांनी 'd-o-l-l' लिहिले. हेलनला हा बोटांचा खेळ आवडला आणि ती नक्कल करू लागली; पण हा 'शब्द' आहे हे तिला समजत नव्हते. mug आणि water यांत तिचा गोंधळ होई.

एकदा चिडून हेलनने नवी बाहुली जमिनीवर आपटून फोडली, तरी तिला वाईट वाटले नाही. मग बाई तिला विहिरीपाशी घेऊन गेल्या. एका हातावर थंड पाण्याची धार पडत असताना दुसऱ्या हातावर त्यांनी 'w-a-t-e-r' लिहिले — आणि हेलनला अचानक समजले की हातावरून वाहणाऱ्या गार गोष्टीचे नाव 'पाणी' आहे! भाषेचे कोडे उलगडले.

आता प्रत्येक वस्तूला नाव होते. घरी परतल्यावर तिने फोडलेल्या बाहुलीचे तुकडे गोळा केले आणि पहिल्यांदाच तिला खरा पश्चात्ताप झाला. त्या दिवशी ती आई, बाबा, बहीण, बाई असे अनेक शब्द शिकली. रात्री ती अतिशय आनंदी होती आणि पहिल्यांदाच तिला 'उद्याची' उत्सुकता लागली.

Key points to remember

  • हेलन केलर (१८८०–१९६८) — अंध, मूक, बधिर; तिहेरी अपंगत्वावर मात करून शिक्षण पूर्ण
  • आत्मकथन: 'The Story of My Life'; मराठी अनुवाद: 'माझी जीवनकहाणी' — माधव कर्वे
  • शिक्षिका: अॅनी मॅन्सफिल्ड सुलिव्हॅन — आल्या ३ मार्च १८८७ रोजी
  • तेव्हा हेलनला आठवे वर्ष लागायला तीन महिने बाकी होते
  • बाहुली: पर्किन्स इन्स्टिट्यूशनमधील अंध मुलांची भेट; लॉरा ब्रिजमनने सजवलेली
  • पहिला शब्द हातावर: d-o-l-l; नंतर पिन, हॅट, कप; क्रियापदे — बसणे, उभे राहणे, चालणे
  • गोंधळ: mug आणि water हे शब्द
  • निर्णायक क्षण: विहिरीजवळ पाण्याच्या धारेखाली w-a-t-e-r
  • बदल: राग → पश्चात्ताप; अंधार → प्रकाश; 'उद्या'ची उत्सुकता
  • उपमा: शिक्षणापूर्वीची अवस्था = धुक्यात सापडलेले, होकायंत्र नसलेले जहाज
Want a teacher to explain शब्दांचा खेळ?

Get a ✓ Verified tutor for “शब्दांचा खेळ” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 9 Marathi classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning