TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 2–3
संत तुकाराम महाराजांचा प्रसिद्ध अभंग — विठ्ठलाला भेटण्याची मनातली तीव्र ओढ त्यांनी चकोर पक्षी, माहेरी जायला आतुर झालेली मुलगी आणि भुकेले बाळ अशा तीन दृष्टान्तांतून सांगितली आहे. (A saint's deep longing to meet God, shown through three examples.) सोबत अलंकारांची ओळख.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
हा अभंग वारकरी संप्रदायातील संतकवी तुकाराम महाराज यांचा आहे. तो 'सकलसंतगाथा' (खंड दुसरा) मधून घेतला आहे. यात विठ्ठलाच्या भेटीची ओढ दृष्टान्तांतून (examples) सांगितली आहे.
पहिल्या चरणात तुकाराम म्हणतात — देवा, तुला भेटण्याची माझ्या जिवाला ओढ लागली आहे. मी दिवस-रात्र तुझी वाट पाहतो. (Day and night I wait for you.)
दुसरा दृष्टान्त चकोर पक्ष्याचा आहे. पौर्णिमेच्या चंद्राचे किरण हेच चकोराचे जीवन असते; तो जसा चंद्राची वाट पाहतो, तसे माझे मन देवाची वाट पाहते.
तिसरा दृष्टान्त सासरी असलेल्या मुलीचा आहे. दिवाळीला माहेरून बोलावणे यावे म्हणून ती आतुरतेने वाट पाहते; तसेच तुकारामांचे मन पंढरीच्या वाटेकडे लागले आहे. चौथा दृष्टान्त भुकेल्या बाळाचा — ते रडत आईची वाट पाहते.
शेवटी तुकाराम म्हणतात — मलाही तुझ्या भेटीची भूक लागली आहे. देवा, धावत ये आणि मला तुझे सुंदर मुख दाखव. (Come running and show me your face.)
Get a ✓ Verified tutor for “संतवाणी (अ) भेटीलागी जीवा – संत तुकाराम” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'भुकेलिया बाळ' या दृष्टान्तातून काय सांगितले आहे?
Answer: बाळ जसे भुकेने रडून आईची वाट पाहते, तसे तुकारामांचे मन देवाच्या भेटीसाठी व्याकूळ झाले आहे. देव म्हणजे त्यांची आई (माउली) आहे.
चकोराच्या दृष्टान्तातून तुकाराम काय सिद्ध करतात?
Answer: चकोराला जसा फक्त चंद्रच हवा, तसे तुकारामांना फक्त विठ्ठलच हवा. देवाची भेट हेच त्यांच्या जीवनाचे खरे अन्न आहे — ही एकनिष्ठ भक्ती ते सिद्ध करतात.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| चरण १ | भेटीची आस, रात्रंदिवस वाट | longing |
| चरण २ | चकोर — पौर्णिमेचा चंद्र | bird and moon |
| चरण ३ | लेक — दिवाळीला माहेरचे बोलावणे | daughter and her parents' home |
| चरण ४ | भुकेले बाळ — आई | child and mother |
| चरण ५ | तुकारामांची भूक — देवा, मुख दाखव | prayer |
| संत तुकाराम | १६०८–१६५० | वारकरी संतकवी |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. तक्ता पूर्ण करा: (वाट बघणारा — कोणाची वाट — कारण) (१) चकोर (२) ? — माहेरचे बोलावणे (३) भुकेलेले बाळ (४) ? — पांडुरंगाची
Answer: (१) चकोर — पौर्णिमेच्या चंद्राची — चंद्रकिरण हेच त्याचे जीवन. (२) सासरी असलेली लेक — माहेरच्या बोलावण्याची — दिवाळीला माहेरी जाण्याची ओढ. (३) भुकेलेले बाळ — आईची (माउलीची) — भूक लागल्याने आईकडून दूध हवे. (४) संत तुकाराम — पांडुरंगाची — देवाच्या भेटीची, दर्शनाची तीव्र ओढ (आध्यात्मिक भूक).
2. प्र. २. योग्य अर्थ शोधा: (अ) आस लागणे म्हणजे… (आ) वाटुली म्हणजे…
Answer: (अ) उत्कंठा वाढणे. (आ) वाट.
3. प्र. ३. (अ) संत तुकारामांनी दिलेल्या दृष्टान्तांपैकी तुम्हांला आवडलेला दृष्टान्त स्पष्ट करा.
Answer: नमुना उत्तर: मला भुकेल्या बाळाचा दृष्टान्त आवडला. लहान बाळाला भूक लागली की ते जोरजोरात रडते. त्याला दुसऱ्या कोणाची गरज नसते, फक्त आई हवी असते. आई आल्यावरच ते शांत होते. तसेच तुकारामांना देवाच्या भेटीची भूक लागली आहे; देवाशिवाय त्यांचे मन शांत होणार नाही. हा दृष्टान्त प्रत्येकाच्या अनुभवातला असल्याने भक्ताची व्याकूळता लगेच मनाला भिडते.
4. प्र. ३. (आ) चकोराच्या दृष्टान्तातून संत तुकाराम काय सिद्ध करू इच्छितात, ते तुमच्या शब्दांत लिहा.
Answer: चकोर पक्षी फक्त पौर्णिमेच्या चंद्राच्या किरणांवर जगतो, अशी कल्पना आहे. त्याला दुसरे अन्न नको; तो चंद्राचीच वाट पाहतो. तुकारामांचे मनही असेच आहे — त्यांना जगातील दुसरी कोणतीही गोष्ट नको, फक्त विठ्ठलाचे दर्शन हवे. देव हाच त्यांच्या जीवनाचा आधार आहे; अशी एकनिष्ठ, तीव्र भक्ती ते या दृष्टान्तातून सिद्ध करतात.
5. भाषाभ्यास: अलंकाराचे मुख्य दोन प्रकार सांगून प्रत्येकाची उदाहरणे लिहा.
Answer: (१) शब्दालंकार — शब्दांच्या नादामुळे सौंदर्य: यमक, अनुप्रास. (२) अर्थालंकार — अर्थामुळे सौंदर्य: उपमा, उत्प्रेक्षा, रूपक.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'भेटीलागी जीवा' अभंगाचे कवी…
Answer: A. Sant Tukaram.
2. संत तुकारामांचा काळ…
Answer: D. 1608–1650.
3. तुकाराम कोणाच्या भेटीची वाट पाहतात?
Answer: B. Vitthal (Pandurang).
4. चकोराचे जीवन…
Answer: A. Moonlight.
5. लेक कोणत्या सणाची वाट पाहते?
Answer: A. Diwali.
6. लेक कशाची वाट पाहते?
Answer: D. A call from her parents' home.
7. भुकेले बाळ कोणाची वाट पाहते?
Answer: A. Mother.
8. 'आस लागणे' म्हणजे…
Answer: C. Eagerness grows.
9. 'वाटुली' म्हणजे…
Answer: B. Path.
10. 'माउली' म्हणजे…
Answer: D. Mother.
11. शेवटच्या चरणात तुकारामांना कशाची भूक लागली आहे?
Answer: C. Hunger to see God.
12. दृष्टान्त म्हणजे…
Answer: D. An illustration.
13. तुकाराम कोणत्या संप्रदायाचे?
Answer: B. Warkari.
14. खालीलपैकी शब्दालंकार…
Answer: A. Yamak is a word-based figure.
15. खालीलपैकी अर्थालंकार…
Answer: D. Upama is meaning-based.
Get a ✓ Verified tutor for “संतवाणी (अ) भेटीलागी जीवा – संत तुकाराम” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise संतवाणी (अ) भेटीलागी जीवा – संत तुकाराम the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे २० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “संतवाणी (अ) भेटीलागी जीवा – संत तुकाराम” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of संतवाणी (अ) भेटीलागी जीवा – संत तुकाराम.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “संतवाणी (अ) भेटीलागी जीवा – संत तुकाराम” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.