TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 6–11
व. पु. काळे यांची भावस्पर्शी कथा — व्हायोलिन शिकणारा छोटा शिरीष आणि रोज त्याच्यासोबत वर्गात शांत बसणारे त्याचे वडील नाना. शेवटी कळते की नाना एकेकाळी उत्तम गायक होते पण अपघातात बहिरे झाले होते. (A touching story of a boy who plays music for his deaf father.) सोबत उपमा आणि उत्प्रेक्षा अलंकार.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
कथा वादनविद्यालय चालवणाऱ्या शिक्षकांच्या (पी. जनार्दन) तोंडून सांगितली आहे. विद्यालयाच्या पहिल्या कार्यक्रमाची सुरुवात नवा विद्यार्थी शिरीष भागवत याच्या व्हायोलिन (फिड्ल) वादनाने होते. तो विद्यालयाचे नाव खराब करेल, अशी शिक्षकांना भीती असते. पण शिरीष डोळे मिटतो आणि भूप रागातली गत अगदी अचूक वाजवतो; शिक्षकांना मोठा धक्का बसतो. (The story opens at the concert.)
मग शिक्षक सहा महिन्यांपूर्वीचा प्रसंग आठवतात. शिरीष शिकायला आला तेव्हा त्याने एक विचित्र अट घातली — शिकवणीच्या वेळी त्याचे वडील नाना रोज वर्गात बसतील. शिक्षकांना राग आला, पण त्यांनी मान्य केले. नाना रोज येत, एक शब्दही न बोलता बसत. शिरीषची प्रगती मात्र खूप वेगाने होत होती.
कार्यक्रमात वाजवायची संधी देणार, असे सांगितल्यावरही शिरीष आनंदी दिसला नाही; 'नानांना जास्त आनंद होईल' असे तो म्हणाला. नंतर तो पंधरा दिवसांहून जास्त काळ आलाच नाही. नाना आजारी आहेत, असा निरोप आला. शिक्षकांनी त्याचा कार्यक्रम रद्द केला.
कार्यक्रमाच्या दिवशी सकाळी शिरीष एकटाच आला — नाना कायमचे गेले होते. आज वाजवू द्या, अशी त्याने कळकळीने विनंती केली. दुखावलेल्या मनाला आणखी दुखवू नये म्हणून शिक्षकांनी परवानगी दिली; आणि शिरीषने एखाद्या अनुभवी कलाकारासारखे सुंदर वादन केले.
शेवटी शिरीषने रहस्य सांगितले — नाना पूर्वी उत्कृष्ट गवई होते, पण अपघातात पूर्ण बहिरे झाले. संगीत दुरावल्याचे दुःख कमी व्हावे म्हणून त्यांनी शिरीषला वाद्य शिकायला लावले. ते ऐकू शकत नाहीत याचे शिरीषला दुःख होते. पण नाना गेल्यावर त्याला वाटले, आता ते नक्की ऐकत आहेत; कार्यक्रमात डोळे मिटताच त्याला नानांचा आवाज जाणवला — 'बेटा, वाजव, मी ऐकतो आहे.' (Now his father can truly hear him.)
Get a ✓ Verified tutor for “‘बेटा, मी ऐकतो आहे!’” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
कथा कोणत्या पद्धतीने सांगितली आहे?
Answer: प्रथमपुरुषी निवेदन आणि 'मागे जाऊन आठवण' (flashback) या पद्धतीने कथा सांगितली आहे; त्यामुळे शेवटपर्यंत उत्सुकता टिकते.
शिरीष नानांसमोर मोकळेपणाने का वाजवत नसे?
Answer: आपली प्रगती आणि कौशल्य नानांपर्यंत पोहोचतच नाही, याचे शिरीषला सतत दुःख वाटे; म्हणून त्यांच्यासमोर तो मोकळेपणाने वाजवू शकत नसे.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| कार्यक्रमाचा दिवस (सुरुवात) | शिरीषचे पहिले वादन, शिक्षक थक्क | भूप राग |
| सहा महिन्यांपूर्वी | शिरीष येतो, वडील वर्गात बसतील अशी अट | फी ५० रुपये |
| पहिला दिवस | शिक्षक पिलू रागातली गत वाजवतात | नानांच्या चेहऱ्यावर समाधान |
| तीन महिन्यांनी | कार्यक्रमात संधी देण्याचे ठरते | शिरीषचा चेहरा उतरतो |
| पंधरा दिवस गैरहजर | नाना आजारी, नंतर निधन | कार्यक्रम रद्द |
| कार्यक्रमाचा दिवस (शेवट) | शिरीषची विनंती, अप्रतिम वादन, रहस्य | 'बेटा, मी ऐकतो आहे!' |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. योग्य पर्याय निवडा: (अ) लेखकांना शिरीषला कार्यक्रम द्यायचा नव्हता, कारण… (आ) लेखकांना आजपर्यंत बसला नव्हता तेवढा धक्का बसला, कारण…
Answer: (अ) (३) नुकताच शिकायला आल्याने विद्यालयाचे नाव बदनाम होण्याची शक्यता होती. (आ) (२) ऐनवेळी कार्यक्रमाला हजर राहूनही शिरीष एवढे सुंदर वाजवत होता.
2. प्र. २. आकृतिबंध पूर्ण करा: शिरीषची स्वभाव वैशिष्ट्ये.
Answer: धीट व आत्मविश्वासू; वडिलांवर अतोनात प्रेम करणारा; हुशार (आकलनशक्ती दांडगी); जिद्दी व मेहनती.
3. प्र. ३. जोड्या जुळवा (विरुद्धार्थी): धीट, हजर, सुंदर, स्तुती — भित्रा, गैरहजर, कुरूप, निंदा.
Answer: (१) धीट — भित्रा; (२) हजर — गैरहजर; (३) सुंदर — कुरूप; (४) स्तुती — निंदा.
4. प्र. ४. परिणामाबाबतच्या घटना लिहा: (१) वडिलांच्या चेहऱ्यावर तृप्तीचे समाधान होते. (२) शिरीषला वारंवार खेद वाटायचा.
Answer: (१) घटना: पहिल्या दिवशी शिक्षकांनी सुमारे वीस मिनिटे पिलू रागातली गत वाजवून दाखवली आणि नाना एकाग्र होऊन ते पाहत होते. (२) घटना: नाना अपघातात पूर्ण बहिरे झाले होते; शिरीषने कितीही प्रगती केली तरी ते त्याचे वादन ऐकू शकत नव्हते.
5. प्र. ५. अधोरेखित शब्दांऐवजी पाठातील वाक्प्रचार वापरून वाक्ये पुन्हा लिहा: (१) …शिक्षकांचे शिकवणे लक्षपूर्वक ऐकले पाहिजे. (२) …शाळेचे नाव वाईट होऊ नये… (३) …लेखकाचे शिरीषबाबतचे मत चांगले झाले.
Answer: (१) वर्गातील विद्यार्थ्यांनी शिक्षकांचे शिकवणे जिवाचे कान करून ऐकले पाहिजे. (२) आपल्या शाळेचे नाव खराब होऊ नये, म्हणून प्रत्येक विद्यार्थ्याने काळजी घ्यायला हवी. (३) उत्तम वादनाने लेखकाचा शिरीषबाबतचा ग्रह चांगला झाला.
6. प्र. ६. जोड्या लावा: (१) कोलाहल (२) तऱ्हेवाईक (३) मुसाफिर (४) उद्युक्त — (अ) प्रवासी (आ) विचित्र (इ) प्रेरित (ई) गोंधळ
Answer: (१) — (ई) गोंधळ; (२) — (आ) विचित्र; (३) — (अ) प्रवासी; (४) — (इ) प्रेरित.
7. प्र. ७. (आ) शिरीषची भूमिका तुम्हांला कोणता संदेश देते, ते तुमच्या शब्दांत लिहा.
Answer: नमुना उत्तर: शिरीष आपल्या बहिऱ्या वडिलांच्या आनंदासाठी व्हायोलिन शिकला. वडील गेल्यावर तो खचून गेला, पण त्याने कला सोडली नाही; उलट त्यांच्या आठवणीने अधिक जिद्दीने सराव केला. यातून संदेश मिळतो — आई-वडिलांवर मनापासून प्रेम करा, त्यांच्या स्वप्नांचा आदर करा आणि दुःखातही आपले ध्येय सोडू नका. खरी निष्ठा आणि मेहनत असेल तर कमी वेळेतही मोठी प्रगती करता येते.
8. प्र. ८. (आ) कथेतील एक प्रसंग संवादरूपाने लिहा. (नमुना उत्तर)
Answer: नमुना उत्तर: शिरीष: नमस्कार सर, तुम्हीच पी. जनार्दन ना? शिक्षक: हो, बोल बाळ. शिरीष: मी शिरीष भागवत. मला वाद्य शिकायचे आहे. शिक्षक: छान! तुला संगीताची खूप आवड दिसते. शिरीष: माझ्यापेक्षा माझ्या वडिलांना मी शिकलेलं जास्त आवडेल. पण एक अट आहे — मी शिकत असताना माझे वडील वर्गात बसतील. शिक्षक: (थोडे चिडून) ठीक आहे, पण महिन्याला पन्नास रुपये फी लागेल. शिरीष: चालेल सर! उद्यापासून येतो — वडिलांना घेऊनच!
9. भाषाभ्यास: अलंकार ओळखा: (१) आईचे प्रेम म्हणजे जणू सागरच! (२) तिचे डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे सुंदर आहेत.
Answer: (१) उत्प्रेक्षा — उपमेय: आईचे प्रेम; उपमान: सागर; साम्यवाचक: जणू. (२) उपमा — उपमेय: डोळे; उपमान: कमळाच्या पाकळ्या; साम्यवाचक: सारखे; समान गुण: सुंदरता.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. पाठाचे लेखक…
Answer: A. V. P. Kale.
2. शिरीष कोणते वाद्य वाजवतो?
Answer: A. Violin.
3. लेखकांना शिरीषला कार्यक्रम द्यायचा नव्हता, कारण…
Answer: A. Feared a bad name for the school.
4. शिरीषची अट काय होती?
Answer: D. Father sits in class.
5. कार्यक्रमात शिरीषने कोणत्या रागातली गत वाजवली?
Answer: D. Raag Bhoop.
6. नाना कोण होते?
Answer: D. A fine singer.
7. नानांना कोणते अपंगत्व आले?
Answer: B. Deafness.
8. कार्यक्रमाचे आश्वासन ऐकून शिरीषचा चेहरा…
Answer: A. His face fell.
9. शिरीष किती दिवस आला नाही?
Answer: B. More than fifteen days.
10. 'मुसाफिर' चा अर्थ…
Answer: D. Traveller.
11. 'कोलाहल' चा अर्थ…
Answer: D. Noise.
12. 'उद्युक्त' चा अर्थ…
Answer: B. Motivated.
13. 'धीट' चा विरुद्धार्थी शब्द…
Answer: D. Brave ↔ timid.
14. 'आईचे प्रेम म्हणजे जणू सागरच!' — अलंकार…
Answer: A. 'जणू' — utpreksha.
15. 'त्याचे अक्षर मोत्यासारखे सुंदर आहे' — अलंकार…
Answer: C. 'सारखे' — upama.
Get a ✓ Verified tutor for “‘बेटा, मी ऐकतो आहे!’” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise ‘बेटा, मी ऐकतो आहे!’ the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३५ मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “‘बेटा, मी ऐकतो आहे!’” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of ‘बेटा, मी ऐकतो आहे!’.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “‘बेटा, मी ऐकतो आहे!’” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.