TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 18–19
राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांची ओवीरूप रचना — व्यायाम हा आरोग्य देणारा मित्र आहे आणि आळस हा शत्रू आहे. व्यायामाने भूक, पचन, रक्ताभिसरण, स्नायू, आयुष्य, प्रतिकारशक्ती आणि काम करण्याचा उत्साह कसा वाढतो, ते यात सांगितले आहे. (Why exercise matters — in simple verses.) सोबत समासाचे प्रकार.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
ही रचना राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांची आहे. ते संतकवी आणि समाजसुधारक होते. या रचनेतून त्यांनी माणसाच्या आयुष्यात व्यायाम किती महत्त्वाचा आहे, ते सोप्या भाषेत सांगितले आहे. (Exercise is a friend.)
पहिल्या ओवीत ते सांगतात — व्यायाम हा आरोग्य देणारा मित्र आहे, हे सूत्र नेहमी लक्षात ठेवा. आळस हा सगळीकडे आणि सगळ्या बाजूंनी शत्रूच मानला जातो.
व्यायाम केला नाही तर चांगले, सात्त्विक अन्नसुद्धा पचत नाही आणि त्याचेच आजार होतात. व्यायामाने भूक (जठराग्नी) चांगली लागते आणि अन्न सहज पचते.
व्यायामाने शरीरातील सुस्ती, जडपणा दूर होतो, अंगात तरतरी राहते, रक्ताभिसरण चांगले होते आणि विचारांतही ताजेपणा, जिवंतपणा येतो. स्नायू बळकट होतात आणि माणूस दीर्घायुषी होतो; व्यायाम न करणाऱ्याला पित्त, कफ, वात हे दोष खूप थकवतात.
शेवटी ते सांगतात — व्यायामाने रोगांशी लढण्याची शक्ती वाढते, आपली कामे आपण करण्याची सवय (स्वावलंबन) लागते आणि काम करण्याची स्फूर्ती, उत्साह वाढतो. (Exercise builds immunity, self-reliance and energy.)
Get a ✓ Verified tutor for “व्यायामाचे महत्त्व (कविता)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'व्यायामे अंगी वाढे स्फूर्ति। कार्य करण्याची' याचा अर्थ काय?
Answer: रोज व्यायाम केल्याने शरीरातील आळस निघून जातो आणि मन ताजे होते. त्यामुळे कोणतेही काम करायला उत्साह, जोम आणि प्रेरणा मिळते; काम पटकन आणि चांगले होते.
व्यायाम न करण्याचे तोटे सांगा.
Answer: चांगले अन्नही पचत नाही, ते विकार निर्माण करते; पित्त, कफ आणि वात वाढून शरीर अशक्त व जर्जर होते; आळस येतो आणि उत्साह कमी होतो.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| ओवी १ | व्यायाम मित्र, आळस वैरी | मुख्य सूत्र |
| ओवी २ | व्यायामाविना अन्नही बाधते; व्यायामाने पचन | digestion |
| ओवी ३ | जडत्व दूर, तरतरी, रक्ताभिसरण, विचारांत चैतन्य | freshness |
| ओवी ४ | सशक्त स्नायू, दीर्घायुष्य; व्यायामहीनाला त्रिदोष | strength |
| ओवी ५ | प्रतिकारशक्ती, स्वावलंबन, कामाची स्फूर्ती | energy |
| तुकडोजी महाराज | १९०९–१९६८ | राष्ट्रसंत |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. व्यायामाचे फायदे दर्शवणारा आकृतिबंध पूर्ण करा.
Answer: अन्नपचन सहज होते (भूक वाढते); जडत्व दूर होते; अंगात तरतरी राहते; रक्ताभिसरण उत्तम होते; स्नायू सशक्त होतात; माणूस दीर्घायुषी होतो; प्रतिकारशक्ती वाढते; कार्य करण्याची स्फूर्ती वाढते.
2. प्र. २. चूक की बरोबर ते लिहा: (अ) व्यायाम सर्वांकरता उपयुक्त असतो. (आ) व्यायामाने जडत्व वाढते. (इ) व्यायामाने स्नायू अशक्त होतात. (ई) व्यायामाने प्रतिकारशक्ती वाढते.
Answer: (अ) बरोबर (आ) चूक (इ) चूक (ई) बरोबर.
3. प्र. ३. शब्दसमूहांबद्दल एक शब्द लिहा: (अ) आरोग्य देणारी (आ) विरोध करण्याची क्षमता असलेली शक्ती (इ) स्वतःची कामे स्वतः करणारा.
Answer: (अ) आरोग्यदायी (आ) प्रतिकारशक्ती (इ) स्वावलंबी.
4. प्र. ४. व्यायाम न करण्याचे तोटे लिहून आकृती पूर्ण करा: व्यायामाविण…
Answer: सात्त्विक भोजनही पचत नाही; अन्न विकारी होऊन रोग होतात; पित्त, कफ, वात शरीर जर्जर करतात; आळस व सुस्ती वाढते.
5. प्र. ५. (अ) व्यायामाचे महत्त्व तुमच्या शब्दांत लिहा.
Answer: नमुना उत्तर: व्यायाम हा आपल्या आरोग्याचा खरा मित्र आहे. रोज व्यायाम केल्याने भूक चांगली लागते आणि अन्न पचते. शरीर हलके, चपळ राहते; स्नायू मजबूत होतात. रोगांशी लढण्याची ताकद वाढते, त्यामुळे आपण कमी आजारी पडतो. मन ताजेतवाने राहते आणि अभ्यासात लक्ष लागते. म्हणून दररोज किमान अर्धा तास खेळ, धावणे, योगासने यांपैकी काही तरी करायलाच हवे.
6. प्र. ५. (इ) 'आरोग्यम् धनसंपदा' या उक्तीतील विचाराचा विस्तार करा.
Answer: नमुना उत्तर: 'आरोग्यम् धनसंपदा' म्हणजे चांगले आरोग्य हीच खरी संपत्ती आहे. माणसाकडे खूप पैसा असला पण तो आजारी असेल, तर तो पैशाचा आनंद घेऊ शकत नाही. पैसा गेला तर पुन्हा मिळवता येतो, पण बिघडलेले आरोग्य परत मिळवणे कठीण असते. निरोगी माणूस कष्ट करून संपत्ती कमवू शकतो. म्हणून योग्य आहार, पुरेशी झोप आणि नियमित व्यायाम करून आरोग्य जपले पाहिजे.
7. भाषाभ्यास: समासाचे प्रकार पदांच्या प्राधान्यानुसार लिहा.
Answer: पहिले पद प्रधान — अव्ययीभाव; दुसरे पद प्रधान — तत्पुरुष; दोन्ही पदे प्रधान — द्वंद्व; दोन्ही पदे गौण — बहुव्रीही.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'व्यायामाचे महत्त्व' रचनेचे कवी…
Answer: D. Tukdoji Maharaj.
2. 'राष्ट्रसंत' उपाधी कोणी दिली?
Answer: A. Dr. Rajendra Prasad.
3. तुकडोजी महाराजांचा प्रसिद्ध ग्रंथ…
Answer: A. Gramgeeta.
4. व्यायाम कोणासारखा आहे?
Answer: C. A health-giving friend.
5. आळसाला कवी काय मानतात?
Answer: A. Enemy.
6. व्यायाम सर्वांकरता उपयुक्त असतो — हे विधान…
Answer: B. True.
7. व्यायामाने जडत्व वाढते — हे विधान…
Answer: D. False — it goes away.
8. व्यायामाने स्नायू…
Answer: D. Become strong.
9. व्यायामहीनाला त्रास देणारे…
Answer: D. The three doshas.
10. 'अग्निदीपन' म्हणजे…
Answer: B. Good appetite.
11. 'स्वतःची कामे स्वतः करणारा'…
Answer: C. Self-reliant.
12. 'जर्जर' म्हणजे…
Answer: A. Worn out.
13. दुसरे पद प्रधान असलेला समास…
Answer: A. Tatpurush.
14. दोन्ही पदे गौण असलेला समास…
Answer: D. Bahuvrihi.
15. व्यायामाने काय वाढते?
Answer: A. Immunity.
Get a ✓ Verified tutor for “व्यायामाचे महत्त्व (कविता)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise व्यायामाचे महत्त्व (कविता) the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे २० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “व्यायामाचे महत्त्व (कविता)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of व्यायामाचे महत्त्व (कविता).
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “व्यायामाचे महत्त (कविता)” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.