TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 33–35
इंदिरा संत यांची कविता — सीमेवर लढायला निघालेल्या जवानाला सर्व देशवासीयांनी अश्रूंच्या ज्योतींनी केलेले औक्षण; भावार्थ, प्रतिमा, शब्दार्थ आणि रसग्रहणाचे मुद्दे सोप्या मराठीत.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
'औक्षण' ही इंदिरा संत यांची कविता आहे. सीमेवर लढाईसाठी सज्ज झालेल्या जवानाला सारा देश ओवाळतो, अशी या कवितेची कल्पना आहे.
ओवाळताना कवयित्रीला जाणवते की आपल्याकडे देण्यासारखे धन नाही, अंगात रक्ताची ताकद नाही आणि कष्ट करण्याचे बळही नाही; त्यामुळे काय करावे हे तिला सुचत नाही.
जवानावरून आपला जीव ओवाळून टाकावा असे वाटते; पण त्याच्या शौर्यापुढे आपल्या लहानशा जिवाची किंमत फारच थोडी आहे, असे ती नम्रपणे मान्य करते.
आकाशात गोळ्यांचा भडिमार, समोर धुराचे लोळ आणि तोफांचा गडगडाट अशा रणभूमीतही जवान निर्धाराने पुढे पाऊल टाकतो; त्याची विजयी घोडदौड डोळे भरून पाहावी अशी तिची इच्छा आहे.
डोळ्यांतील अश्रूंच्या ज्योती पेटवून असंख्य दीनदुबळे देशवासी जवानाचे रक्षण करतात; हेच त्यांचे त्याला केलेले एकमेव औक्षण आहे, असे कवयित्री सांगते.
Get a ✓ Verified tutor for “औक्षण” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'डोळ्यांतील आसवांची ज्योत ज्योत पाजळावी' या ओळीचा अर्थ स्पष्ट करा.
Answer: म्हणजे भरल्या डोळ्यांनी, भरल्या अंतःकरणाने जवानाला ओवाळावे आणि त्याच्या यशाची प्रार्थना करावी, असा या ओळीचा भाव आहे.
| शब्द / संकल्पना | अर्थ | पाठात |
|---|---|---|
| औक्षण | ओवाळणे | जवानाला देशवासीयांकडून |
| द्रव्य | धन, पैसा, संपत्ती | मुठीत नाही — असमर्थता |
| शौर्यगाथा | पराक्रमाची कहाणी | तिच्यापुढे जीव लहान |
| बंबारा | गोळ्यांचा, तोफगोळ्यांचा भडिमार | आकाशात घोंघावतो |
| कल्लोळ | लोळ | पुढे धुराचे लोट |
| दौड | वेगाने पुढे जाणे | विजयाची — डोळे भरून पाहावी |
| पाजळणे | पेटवणे, चेतवणे | अश्रूंच्या ज्योती |
| राखण | रक्षण | असंख्य ज्योती जवानामागे |
| दीनदुबळे | लढू न शकणारे सामान्य देशवासी | शेवटचे कडवे |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. खालील प्रश्नांची प्रत्येकी एका वाक्यात उत्तरे लिहा: (अ) कष्टाचे सामर्थ्य अपुरे केव्हा वाटते? (आ) सैनिकाचे पाऊल जिद्दीचे का वाटते?
Answer: उत्तर एका वाक्यात, कवितेतील संदर्भ घेऊन लिहावे.
2. 'सैनिक सीमेवर तैनात असतो, म्हणून आपण सुरक्षित राहतो' — या विधानातील भाव स्पष्ट करा.
Answer: म्हणून सैनिकांविषयी आपण कृतज्ञ राहिले पाहिजे; हाच भाव कवयित्रीने अश्रूंच्या औक्षणातून व्यक्त केला आहे.
3. 'देशसेवा हीच ईश्वरसेवा' मानणाऱ्या सैनिकांसाठी तुम्हांला काय करावेसे वाटते? (स्वमत)
Answer: सैनिक सीमेवर देशाचे रक्षण करतात, तसे आपण देशात राहून जबाबदारीने वागणे ही त्यांना खरी साथ ठरेल.
4. 'अशा असंख्य ज्योतींची…' या शेवटच्या कडव्याचे रसग्रहण करा (मुद्दे).
Answer: दीनदुबळ्यांकडे दुसरे काही नसले तरी त्यांच्या कृतज्ञ भावना हेच जवानाचे बळ आहे, हा संदेश मनाला भिडतो; म्हणून हे कडवे आवडते.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'औक्षण' कवितेच्या कवयित्री…
Answer: A. १९१४ ते २०००.
2. 'गर्भरेशीम' ला कोणता पुरस्कार मिळाला?
Answer: A. कवितासंग्रह.
3. 'द्रव्य' म्हणजे…
Answer: B. मुठीत द्रव्य नाही.
4. 'बंबारा' चा अर्थ…
Answer: C. वर घोंघावतो.
5. सैनिकाचे औक्षण कशाने केले जाते?
Answer: D. अश्रूंच्या ज्योती पाजळाव्या.
6. कवितेतील 'दीनदुबळे' म्हणजे…
Answer: B. लढू न शकणारे सामान्य नागरिक.
7. कवयित्रीला आपला जीव लहान का वाटतो?
Answer: C. शौर्यापुढे शान केवढीशी.
8. 'पाजळणे' म्हणजे…
Answer: A. ज्योत पाजळावी.
9. डोळे भरून पाहावे असे दृश्य…
Answer: D. विजयाची दौड.
10. जवानाचे पाऊल कसे वर्णिले आहे?
Answer: D. तोफांतूनही पुढे.
11. 'कल्लोळ' या शब्दाचा अर्थ…
Answer: A. धुराचे कल्लोळ.
12. कवितेत प्रामुख्याने कोणते रस आहेत?
Answer: D. शौर्य आणि हळवी भावना.
13. इंदिरा संत यांचा कथासंग्रह कोणता?
Answer: B. बाकीचे कवितासंग्रह.
14. जवानामागून राखण कोणाची आहे?
Answer: A. अश्रुज्योती.
15. कवयित्रीला काय करावे हे का कळत नाही?
Answer: C. असमर्थतेची जाणीव.
Get a ✓ Verified tutor for “औक्षण” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise औक्षण the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “औक्षण” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of औक्षण.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “औक्षण” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.