TalentJR apps
Textbook: मराठी सुलभभारती – इयत्ता सातवी (Balbharati, official free PDF) · pages 2–6
साने गुरुजींच्या 'श्यामची आई' या पुस्तकातील एक हळवी गोष्ट — श्याम खाऊचे पैसे साठवतो आणि भर पावसात नदी-नाले ओलांडून धाकट्या भावासाठी नवीन कोट घेऊन घरी येतो. (A touching story of a brother's love.) सोपा अर्थ, प्रश्नोत्तरे, क्रियाविशेषण अव्यये आणि English help.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
हा पाठ साने गुरुजींच्या 'श्यामची आई' या पुस्तकातून घेतला आहे. श्याम दापोलीला शिकायला राहत असतो. मे महिन्याची सुट्टी संपवून तो परत दापोलीला जातो, तेव्हा पावसाळा सुरू होतो आणि मातीचा सुंदर सुगंध दरवळतो.
सुट्टीत श्यामचा धाकटा भाऊ (पुरुषोत्तम) नवीन सदऱ्यासाठी हट्ट करत होता. तेव्हा आई त्याला म्हणाली होती — मोठे भाऊ कमवायला लागले की तुला नवीन कपडे शिवतील. त्याचा सदरा फाटला होता, त्याला ठिगळे लावली होती.
श्यामने ठरवले — वडील दापोलीला आल्यावर खाऊसाठी जे आणे देतात, ते खर्च करायचे नाहीत. तीन महिन्यांत एक रुपया दोन आणे जमले. गणेश चतुर्थीच्या आधी त्याने शिंप्याकडून भावासाठी नवीन कोट शिवून घेतला. (He saved his pocket money for his brother.)
लोकांनी पुरामुळे जाऊ नको सांगितले, तरी श्याम निघाला. वाटेत नानेटी साप, दुथडी भरून वाहणारा पऱ्ह्या, अंधार, विजा आणि गडगडाट — सगळे पार करून तो भिजून घरी पोहोचला.
धाकट्या भावाला गाठोड्यात नवीन कोट सापडला. आई-वडिलांना आधी वाटले, पैसे कुठून आणले? श्यामने खरे सांगितल्यावर आईचे मन भरून आले — 'तू आज मनाने मोठा झालास,' असे ती म्हणाली. वडिलांनी काही न बोलता त्याच्या पाठीवरून मायेने हात फिरवला.
Get a ✓ Verified tutor for “श्यामचे बंधुप्रेम” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'तो कोट नव्हता, ते हृदय होते' — असे लेखक का म्हणतात?
Answer: तो फक्त कपडा नव्हता; त्यात श्यामचे भावावरचे प्रेम आणि आईच्या शिकवणीचे फळ होते. (The coat was a symbol of love.)
'आजोबा रोज सकाळी फिरतात' — यातील क्रियाविशेषण अव्यय व त्याचा प्रकार ओळखा.
Answer: 'रोज' — कालवाचक क्रियाविशेषण अव्यय.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| मे महिन्यानंतर | श्याम दापोलीला परत; पावसाळा सुरू | मातीचा सुगंध |
| सुट्टीतील प्रसंग | धाकटा भाऊ नवीन सदऱ्यासाठी हट्ट करतो | आई समजूत घालते |
| ज्येष्ठ ते गणेश चतुर्थी | श्याम खाऊचे पैसे साठवतो | एक रुपया दोन आणे |
| शिंप्याकडे | भावासाठी नवीन कोट शिवून घेतो | दोन वार कापड, अर्धा वार अस्तर |
| पावसातील प्रवास | नानेटी, पऱ्ह्याचा पूर, अंधार, विजा | काठीच्या आधाराने पुढे |
| घरी पोहोचल्यावर | भावाला कोट सापडतो; आई-वडिलांचे प्रश्न | श्याम खरे सांगतो |
| शेवट | आई गहिवरते; वडील पाठीवर हात फिरवतात | मनाने मोठा झालास |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. स्वाध्याय प्र. १: एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा — (अ) नवीन पावसाचा मातीवर काय परिणाम होतो? (आ) श्यामने कोणता निश्चय केला होता? (इ) लहान भावाला आईने कसे समजावले? (ई) वडील दापोलीला कशासाठी जात? (उ) श्यामला चालण्याचे श्रम का वाटत नव्हते?
Answer: (अ) तापलेल्या जमिनीवर पहिला पाऊस पडला की मातीतून एक सुंदर, मोहक सुगंध येतो. (आ) खाऊचे पैसे खर्च न करता साठवायचे आणि गणेश चतुर्थीला धाकट्या भावासाठी नवीन कोट किंवा सदरा शिवून न्यायचा, असा निश्चय त्याने केला. (इ) आई म्हणाली — तुझे मोठे भाऊ कमवायला लागले की तुला सहा-सहा महिन्यांनी नवा सदरा शिवतील; आता हट्ट करू नको. (ई) कोर्ट-कचेरीच्या कामासाठी. (उ) आईला आणि भावाला किती आनंद होईल, या सुखाच्या कल्पनेत तो रमला होता; मन प्रेमाने भरले होते, म्हणून थकवा जाणवत नव्हता.
2. स्वाध्याय प्र. २: आकृत्या पूर्ण करा — (अ) श्यामला थंडीच्या दिवसांत न मिळणाऱ्या गोष्टी (आ) नवीन कोट पाहून आई-वडिलांच्या मनात निर्माण झालेले प्रश्न.
Answer: (अ) मफलर, जाकीट, गरम कोट. (आ) पैसे कुठून आणले? कोणाचे कर्ज काढले का? फीचे पैसे वाया घालवले का? कोणाच्या पैशांना हात लावला का? कोट उधार शिवून आणला का?
3. स्वाध्याय प्र. ३: का ते लिहा — (अ) श्यामचे डोळे अश्रूंनी न्हाले. (आ) यजमानांनी 'जाऊ नको' म्हटले. (इ) पिसईचा पऱ्ह्या दुथडी भरून वाहत होता. (ई) हकिकत ऐकून आईला गहिवर आला.
Answer: (अ) कारण स्वतःच्या साठवलेल्या पैशांतून भावासाठी कोट तयार झाला होता; भावाबद्दलच्या प्रेमाने त्याचे मन भरून आले. (आ) कारण जोराचा पाऊस होता; नदी-नाल्यांना पूर आला असेल आणि पऱ्ह्यांना उतार नसेल, असे त्यांना वाटत होते. (इ) कारण खूप पाऊस पडल्यामुळे त्यात भरपूर पाणी आले होते. (ई) कारण लहानग्या श्यामने स्वतःचा खाऊ सोडून भावासाठी कोट आणला होता; आपली शिकवण खरी ठरली, हे पाहून तिचे मन भरून आले.
4. खेळूया शब्दांशी: विरुद्धार्थी शब्द लिहा — थंड, सापडणे, सुगंध, थोरला, जुना, लक्ष, स्मृती.
Answer: थंड × गरम; सापडणे × हरवणे; सुगंध × दुर्गंध; थोरला × धाकटा; जुना × नवीन; लक्ष × दुर्लक्ष; स्मृती × विस्मृती.
5. गटात न बसणारा शब्द ओळखा व कारण सांगा: (१) समीरा, विनीता, त्यांनी, निखिल (२) मी, सातपुते, त्याने, तिला (३) हिमालय, सुंदर, प्रसन्न, भव्य (४) लिहिणे, आम्ही, गाणे, वाचणे.
Answer: (१) त्यांनी — सर्वनाम; बाकी व्यक्तींची नावे (नामे). (२) सातपुते — नाम; बाकी सर्वनामे. (३) हिमालय — नाम; बाकी विशेषणे. (४) आम्ही — सर्वनाम; बाकी क्रिया दाखवणारे शब्द.
6. क्रियाविशेषण अव्ययांचे वर्गीकरण करा: तिथे, दररोज, टपटप, क्षणोक्षणी, सावकाश, पलीकडे, अतिशय, पूर्ण, परवा, समोरून, जरा, मुळीच, कसे, वर, थोडा, सतत, झटकन.
Answer: कालवाचक: दररोज, क्षणोक्षणी, परवा, सतत. स्थलवाचक: तिथे, पलीकडे, समोरून, वर. रीतिवाचक: टपटप, सावकाश, कसे, झटकन. परिमाणवाचक/संख्यावाचक: अतिशय, पूर्ण, जरा, मुळीच, थोडा.
7. नमुना उत्तर: 'पंख असते तर एकदम उडून गेलो असतो' — यामागे श्यामची कोणती कल्पना असावी?
Answer: नमुना उत्तर: भावाला कोट देऊन त्याचा आणि आईचा आनंदी चेहरा लवकर पाहावा, अशी श्यामला ओढ लागली होती. रस्ता लांब आणि पावसाचा होता; पक्ष्यासारखे पंख असते तर क्षणात घरी पोहोचलो असतो, अशी त्याची कल्पना होती.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'श्यामचे बंधुप्रेम' चे लेखक…
Answer: D. Sane Guruji.
2. हा पाठ कोणत्या पुस्तकातून आहे?
Answer: D. From 'Shyamchi Aai'.
3. श्याम शिकायला कुठे होता?
Answer: A. Dapoli.
4. श्यामने पैसे कसे जमवले?
Answer: D. Saved his pocket money.
5. श्यामकडे किती पैसे जमले?
Answer: D. One rupee two annas.
6. कोट कोणत्या सणाच्या आधी न्यायचा ठरला?
Answer: C. Before Ganesh Chaturthi.
7. 'नानेटी' म्हणजे…
Answer: D. A green snake that jumps.
8. दुथडी भरून कोणता पऱ्ह्या वाहत होता?
Answer: D. The Pisai stream.
9. पुरुषोत्तमला कोटात काय आवडले?
Answer: C. The inside pocket.
10. वडिलांना आधी कोट कोणासाठी वाटला?
Answer: C. They thought it was to be given to Moru Joshi's house.
11. आईने श्यामला कातर आवाजात काय विचारले?
Answer: C. She worried he had touched someone's money.
12. आई श्यामला काय म्हणाली?
Answer: A. Big at heart.
13. 'पंचमहाभूते' मध्ये काय येत नाही?
Answer: A. Earth, water, fire, air, sky.
14. 'गोगलगाय हळू चालते' — 'हळू' कोणत्या प्रकारचे?
Answer: C. Tells how — manner.
15. 'सभोवार जंगल होते' — 'सभोवार' कोणत्या प्रकारचे?
Answer: D. Tells where — place.
Get a ✓ Verified tutor for “श्यामचे बंधुप्रेम” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise श्यामचे बंधुप्रेम the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “श्यामचे बंधुप्रेम” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of श्यामचे बंधुप्रेम.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “श्यामचे बंधुप्रेम” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.