TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 47–48
कवी विठ्ठल वाघ यांची वऱ्हाडी बोलीतील कविता — पहिला पाऊस, काळ्या मातीत चालणारी तिफन, बैलांवरचे प्रेम, मातीचा सुगंध आणि शेतकरी कुटुंबाचे हिरवे स्वप्न. (A poem in the Varhadi dialect about sowing seeds in the rain.) सोपा अर्थ, वऱ्हाडी शब्द, स्वाध्याय, सामान्यरूप आणि English help.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
ही कविता विठ्ठल वाघ यांनी वऱ्हाडी (विदर्भातील) बोलीत लिहिली आहे. पावसाळ्याच्या सुरुवातीला शेतात होणारी पेरणी आणि शेतकरी कुटुंबाची लगबग यांचे जिवंत चित्र त्यात आहे. 'तिफन' म्हणजे पेरणीचे अवजार. (Sowing season in Vidarbha.)
काळ्या मातीत तिफन चालू आहे. आकाशात वीज नाचते आणि ढग जणू ढोल वाजवतात. नंदीसारख्या बैलांची जोडी सदाशिव (शेतकरी) हाकतो; पार्वती (त्याची पत्नी) पोटाशी ओटी बांधून बी पेरते, आणि झाडाच्या काठीला टांगलेल्या झोळीत त्यांचे तान्हे बाळ रडते.
तासांमध्ये पडलेले बी हसऱ्या चांदण्यासारखे दिसते, जणू धरतीच्या अंगावर नक्षीचे गोंदण. सरींवर सरी कोसळतात, माती न्हाऊन निघते आणि तिचा कस्तुरीसारखा सुगंध मनाला भुलवतो.
मैना (पत्नी) संध्याकाळची वाट पाहते आणि राघू (पती) तिफन चालवतो. ओलसर मातीत तिफन चालते; पाण्याने भिजलेली ढेकळे पायाला लोण्यासारखी मऊ लागतात. शेतकऱ्याचे डोळे त्या काळ्या ढेकळांत हिरव्या पिकाचे स्वप्न पाहतात.
पायात काटा रुततो, रक्त सांडते — तरी कष्टांतूनच हिरवे स्वप्न फुलते. प्रत्येक कडव्याच्या शेवटी 'ढग बरसते' — पाऊस शेतकऱ्याच्या आशेला साथ देतो.
Get a ✓ Verified tutor for “तिफन (कविता)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'ईज नाचते थयथय, ढग ढोल वाजवते' या ओळीत कोणती कल्पना आहे?
Answer: पावसाळ्याची सुरुवात जणू एखादा उत्सव आहे — वीज नर्तकीसारखी नाचते आणि ढग गडगडाट करून ढोल वाजवतात. निसर्गालाही पेरणीचा आनंद झाला आहे असे कवी सुचवतात (चेतनगुणोक्ती).
'काया ढेकलात डोया हिर्व सपन पाहेते' — प्रमाणभाषेत लिहा.
Answer: काळ्या ढेकळांत डोळे हिरवे स्वप्न पाहतात.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| तिफन चालते | काळ्या मातीत पेरणी सुरू | वीज नाचते, ढग ढोल वाजवतात |
| सदाशिव | नंदी बैलांची जोडी हाकतो | शेतकरी |
| पार्वती | पोटाला ओटी बांधते, झोळी काठीला टांगते | बाळ झोळीत रडते |
| बिजवाई | तासात हसऱ्या चांदण्यासारखी | धरतीला गोंदण |
| मातीचा वास | कस्तुरीसारखा, जिवाला भूल | मैना-राघू |
| हिर्व सपन | काटा रुततो, रक्त सांडते — तरी स्वप्न फुलते | कष्टांतून समृद्धी |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. शब्दसमूहाला कवितेतील योग्य शब्द द्या: (१) पेरणीसाठी लागणारे बियाणे (२) शेतकरी पेरणीसाठी वापरतो ते अवजार (३) पाराबती करते त्या दोन कृती.
Answer: (१) बिजवाई (२) तिफन (३) पोटाला ओटी बांधते; झोळी काठीला टांगते.
2. प्र. २. संकल्पना स्पष्ट करा: (१) 'हासरं चांदनं' (२) 'हिर्व सपन'.
Answer: (१) काळ्या मातीच्या तासात पडलेले पांढरे, चमकदार बी जणू काळ्या आकाशात हसणारे चांदणे वाटते. त्यात भविष्यातील पिकाचा आनंद दडलेला आहे. (२) काळ्या ढेकळांत बी पेरताना शेतकरी त्यातून उगवणाऱ्या हिरव्यागार पिकाचे, भरपूर धान्याचे आणि सुखी संसाराचे स्वप्न पाहतो — हेच 'हिरवे स्वप्न'.
3. प्र. ३. कवितेतील वऱ्हाडी शब्द शोधा व त्यांना प्रमाणभाषेतील शब्द लिहा.
Answer: काया — काळ्या; ईज — वीज; जोळीले — जोडीला; वटी — ओटी; पोटाले — पोटाला; पाराबती — पार्वती; झोयी — झोळी; काटीले — काठीला; तानुलं — तान्हुलं; लळते — रडते; बिजवाई — बियाणे; चांदनं — चांदणे; जीवाले — जिवाला; पानी — पाणी; ढेकूल — ढेकूळ; लोनी — लोणी; डोया — डोळे; सपन — स्वप्न; रगत — रक्त.
4. प्र. ४. कवितेच्या आधारे तक्ता पूर्ण करा: कवितेचा विषय / कवितेतील पात्रे / तुम्हांला आवडलेले प्रतीक / नैसर्गिक घटना.
Answer: विषय: पावसाळ्यातील पेरणी आणि शेतकरी कुटुंबाचे कष्ट व स्वप्न. पात्रे: सदाशिव (शेतकरी), पार्वती (शेतकरीण), तान्हे बाळ, नंदी बैलांची जोडी. आवडलेले प्रतीक: 'हिर्व सपन' (हिरव्या पिकाचे स्वप्न) — किंवा 'हासरं चांदनं'. नैसर्गिक घटना: वीज चमकणे, ढगांचा गडगडाट, पावसाच्या सरी, मातीचा सुगंध.
5. प्र. ५. 'काटा पायात रुतते लाल रगत सांडते हिर्व सपन फुलते' — या ओळीचा संदर्भ स्पष्ट करा.
Answer: ही ओळ कवितेच्या शेवटच्या भागातील आहे. पेरणी करताना शेतकरी अनवाणी शेतात चालतो. त्याच्या पायात काटा रुततो आणि रक्त वाहते. पण त्या वेदनेकडे तो लक्ष देत नाही, कारण त्याच्या डोळ्यांत हिरव्या पिकाचे स्वप्न आहे. शेतकऱ्याच्या कष्टांतून, घामातून आणि रक्तातूनच शेत हिरवेगार होते आणि त्याचे स्वप्न फुलते, असा संदेश या ओळीतून मिळतो.
6. भाषाभ्यास: खालील शब्दांचे सामान्यरूप करून प्रत्यय जोडा व वाक्य लिहा — (१) शाळा + त (२) मित्र + शी (३) घर + पुढे (४) नदी + ला.
Answer: (१) शाळे- + त = शाळेत — मी रोज शाळेत जातो. (२) मित्रा- + शी = मित्राशी — राम मित्राशी बोलतो. (३) घरा- + पुढे = घरापुढे — आमच्या घरापुढे आंब्याचे झाड आहे. (४) नदी- + ला = नदीला — पावसाळ्यात नदीला पूर येतो.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'तिफन' कवितेचे कवी…
Answer: A. Vitthal Wagh.
2. कविता कोणत्या बोलीत आहे?
Answer: A. Varhadi.
3. 'तिफन' म्हणजे…
Answer: D. Seed drill.
4. 'बिजवाई' म्हणजे…
Answer: D. Seeds.
5. बैलजोडी कोण हाकतो?
Answer: A. Sadashiv.
6. पार्वती झोळी कुठे टांगते?
Answer: D. On a stick.
7. तासातील बी कशासारखे दिसते?
Answer: B. Smiling moonlight.
8. मातीचा वास कोणासारखा आहे?
Answer: C. Musk.
9. भिजलेले ढेकूळ पायाला कसे वाटते?
Answer: C. Soft like butter.
10. 'हिर्व सपन' म्हणजे…
Answer: B. Dream of green crops.
11. 'डोया' चा प्रमाण शब्द…
Answer: D. Eyes.
12. 'ईज' म्हणजे…
Answer: A. Lightning.
13. कवितेत ढग काय करतात?
Answer: C. Beat drums (thunder).
14. विठ्ठल वाघ यांची कादंबरी…
Answer: B. 'Debu'.
15. 'दुकानात' मध्ये 'दुकाना-' हे…
Answer: A. Oblique form.
Get a ✓ Verified tutor for “तिफन (कविता)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise तिफन (कविता) the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे २० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “तिफन (कविता)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of तिफन (कविता).
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “तिफन (कविता)” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.