TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 15–17
वसंत अवसरे यांचे प्रवासवर्णन — आसाममधील काझीरंगा अभयारण्यात 'वैजयंती' नावाच्या हत्तिणीवर बसून केलेली जंगलसफारी: एकशिंगी गेंडा, रानम्हशी आणि गायबगळे, मेलेले हरीण आणि सारंग हरणांचा कळप. (A jungle safari in Kaziranga on an elephant.) सोबत सामासिक शब्द.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
आसाममधील काझीरंगा अभयारण्य सुमारे २६५ चौरस किलोमीटर पसरलेले आहे आणि ते भारताचे भूषण आहे. आफ्रिका सोडली तर इतके विविध पशुपक्षी आसामशिवाय कुठे दिसत नाहीत, असे लेखक सांगतात. शेपूट नसलेले 'हुलॉक' माकड आणि एकशिंगी गेंडा ही आसामची खास ओळख आहे. (Kaziranga — pride of India.)
आदल्या रात्री पाऊस पडला होता, पण सकाळी आकाश स्वच्छ होते आणि वारा शांत होता. काझीरंगाची जमीन चिखलाची (कर्दमभूमी) आहे आणि गवत इतके उंच की हत्तीवरचा माणूसही लपतो; म्हणून प्रवाशांसाठी सरकारने शिकवलेले हत्ती ठेवले आहेत.
लेखकाला 'वैजयंती' नावाची देखणी, ऐटीत चालणारी हत्तीण मिळाली. थोड्या वेळात समोर चिलखत घातलेल्या योद्ध्यासारखा गेंडा शांत उभा दिसला; लेखकाने त्याचे भरपूर फोटो काढले. गेंडा संपूर्ण जंगलात एकाच ठिकाणी विष्ठा टाकतो — तो स्वच्छतेची काळजी घेतो, असे माहुताने सांगितले.
उडणारा पांढरा गायबगळा पाहून लेखकाने ओळखले की जवळ रानम्हशी असणार — आणि खरंच म्हशींचा कळप दिसला. म्हशींच्या चालण्याने उडणारे कीटक खायला बगळे त्यांच्या जवळ असतात. काळ्या म्हशी आणि पांढरे बगळे पाहून लेखकाला ती निसर्गाची 'काळ्यावरची पांढरी लिपी' वाटली.
पुढे वैजयंतीने मोठी किंकाळी फोडली — डबक्याजवळ एक हरीण मरून पडले होते; कोणत्या तरी प्राण्याने शिंग खुपसून त्याला मारले होते. लेखकाचे मन सुन्न झाले. परत येताना सारंग हरणांचा कळप उड्या मारत गेला; तो काळा-पांढरा ढग तरंगल्यासारखा दिसला आणि लेखकाचे मन समाधानाने भरले.
Get a ✓ Verified tutor for “काझीरंगा (स्थूलवाचन)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'काझीरंगा ही कर्दमभूमी आहे' हे विधान सोदाहरण स्पष्ट करा.
Answer: काझीरंगाची जमीन चिखलाने भरलेली आहे. तिथे कमरेइतका चिखल असल्याने माणसाला पायी फिरणे अशक्य आहे; म्हणून सफारीसाठी हत्ती वापरतात. गेंडा अंग थंड ठेवण्यासाठी चिखल लावतो आणि वैजयंतीही चिखल तुडवत चालते. म्हणून ती कर्दमभूमी आहे.
गेंड्याला लेखक 'शहाणा' का म्हणतात?
Answer: गेंडा कितीही दूर असला तरी विष्ठा टाकायला एकाच जागी परत येतो; कुठेही घाण करत नाही आणि शेजाऱ्यांना त्रास देत नाही. स्वच्छतेची ही समज असल्याने लेखक त्याला शहाणा म्हणतात.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| आदली रात्र | खूप पाऊस | सकाळी आकाश निरभ्र |
| सफारीची सुरुवात | वैजयंती हत्तिणीवर बसून जंगलात | उंच गवत, चिखल |
| पहिला थांबा | एकशिंगी गेंडा, भरपूर फोटो | चिलखती योद्धा |
| दुसरा थांबा | गायबगळ्यावरून रानम्हशींचा कळप | काळ्यावरची पांढरी लिपी |
| डबक्याजवळ | शिंग खुपसून मारलेले हरीण | लेखकाचे मन बधिर |
| परतीची वाट | सारंग हरणांचा कळप | समाधान, प्रवासी बंगला |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. काझीरंगा अभयारण्याची वैशिष्ट्ये लिहा: (अ) भौगोलिक वैशिष्ट्ये (आ) प्राणिजीवन.
Answer: (अ) आसाममध्ये सुमारे २६५ चौ. कि. मी. विस्तार; जमीन चिखलाची — कमरेइतका चिखल; हत्तीपेक्षाही उंच 'एलिफंट ग्रास'; डबकी. (आ) एकशिंगी गेंडा, रानम्हशींचे कळप, गायबगळे, हरणे (सारंग); आसामात हुलॉक वानर; आफ्रिका सोडल्यास इतके विविध पशुपक्षी इतरत्र नाहीत.
2. प्र. २. 'प्राण्यांचे गंधज्ञान' या संकल्पनेबाबत तुमचे मत लिहा.
Answer: नमुना उत्तर: प्राण्यांचे नाक माणसापेक्षा खूप तीक्ष्ण असते. वाऱ्याबरोबर आलेल्या वासावरून त्यांना माणूस किंवा धोका दूरूनच कळतो; म्हणून लेखक म्हणतात की वारा शांत असल्याने प्राण्यांना आमचा वास येणार नव्हता. मेलेले हरीण दिसल्यावर वैजयंतीने चारही दिशांचा वास घेऊन धोका तपासला. कुत्रा वासावरून चोर शोधतो. गंधज्ञान हे प्राण्यांचे संरक्षणाचे मोठे साधन आहे.
3. प्र. ३. 'काझीरंगा ही कर्दमभूमी आहे', हे विधान सोदाहरण स्पष्ट करा.
Answer: काझीरंगाची जमीन चिखलाने भरलेली आहे. तिथे कमरेइतका चिखल असल्याने माणसाला पायी फिरता येत नाही; म्हणून सरकारने शिकवलेले हत्ती ठेवले आहेत. वैजयंती चिखल तुडवत पुढे जाते आणि गेंडा अंग थंड ठेवण्यासाठी अंगाला चिखल लावतो. यावरून ती खरोखर कर्दमभूमी आहे.
4. प्र. ४. टिपा लिहा: (१) वैजयंती (२) एकशिंगी गेंडा (३) गेंड्याच्या सवयी (४) गायबगळे.
Answer: (१) वैजयंती: लेखकाला सफारीसाठी मिळालेली देखणी हत्तीण; ऐटीत चालणारी; धोका ओळखून किंकाळी फोडणारी, वास घेऊन सावध राहणारी. (२) एकशिंगी गेंडा: आसामचे प्रतीक; चिलखती योद्ध्यासारखा दिसणारा प्रचंड प्राणी; जगातील मोठ्या प्राण्यांत चौथा. (३) गेंड्याच्या सवयी: अंगाला चिखल लावतो; एकाच ठिकाणी विष्ठा टाकतो; विनाकारण त्रास देत नाही, पण एकटा गेंडा कधी चिडून धडक देतो. (४) गायबगळे: पांढरेशुभ्र बगळे; रानम्हशींच्या जवळ किंवा पाठीवर बसून उडणारे कीटक खातात; काळ्या म्हशींवर पांढरे बगळे — 'काळ्यावरची पांढरी लिपी'.
5. प्र. ५. 'तुम्ही केलेला जंगल प्रवास' याविषयी थोडक्यात माहिती लिहा. (नमुना उत्तर)
Answer: नमुना उत्तर: गेल्या सुट्टीत आम्ही ताडोबा अभयारण्यात गेलो होतो. पहाटे उघड्या जीपमधून सफारी सुरू झाली. आधी हरणांचे कळप आणि मोर दिसले. मार्गदर्शकाने माकडांचा इशारा देणारा आवाज ऐकून गाडी थांबवली; थोड्याच वेळात झाडीतून एक वाघ बाहेर आला आणि शांतपणे रस्ता ओलांडून गेला. आम्ही श्वास रोखून पाहत होतो. जंगलात आवाज करू नये, कचरा टाकू नये, हे नियम आम्ही पाळले. तो प्रवास मी कधीच विसरणार नाही.
6. भाषाभ्यास: सामासिक शब्द तयार करा: (१) ज्ञानरूपी अमृत (२) पाच आरत्यांचा समूह (३) प्रत्येक घरी (४) लंब आहे उदर ज्याचे असा तो (५) गुरू आणि शिष्य.
Answer: (१) ज्ञानामृत (२) पंचारती (३) घरोघरी (४) लंबोदर (५) गुरुशिष्य.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'काझीरंगा' पाठाचे लेखक…
Answer: D. Vasant Avasare.
2. काझीरंगा अभयारण्य कोणत्या राज्यात?
Answer: A. Assam.
3. हुलॉक हा कोणता प्राणी?
Answer: A. A tailless ape.
4. आसामचे प्रतीक…
Answer: D. One-horned rhino.
5. 'कर्दम' म्हणजे…
Answer: D. Mud.
6. प्रवाशांना जंगलात कशातून फिरवतात?
Answer: D. On elephants.
7. लेखकाच्या हत्तिणीचे नाव…
Answer: B. Vaijayanti.
8. गेंडा अंगाला चिखल का लावतो?
Answer: C. To keep cool.
9. गेंड्याला लेखक शहाणा का म्हणतात?
Answer: A. Cleanliness.
10. गायबगळा पाहून लेखकाने कोणाचा अंदाज केला?
Answer: A. Wild buffaloes nearby.
11. वैजयंतीने किंकाळी का फोडली?
Answer: A. A dead deer.
12. 'निरभ्र' आकाश म्हणजे…
Answer: A. Clear sky.
13. 'पाच आरत्यांचा समूह' चा सामासिक शब्द…
Answer: D. पंचारती.
14. 'प्रत्येक घरी' चा सामासिक शब्द…
Answer: C. घरोघरी.
15. 'गुरू आणि शिष्य' चा सामासिक शब्द…
Answer: C. गुरुशिष्य.
Get a ✓ Verified tutor for “काझीरंगा (स्थूलवाचन)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise काझीरंगा (स्थूलवाचन) the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे २५ मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “काझीरंगा (स्थूलवाचन)” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of काझीरंगा (स्थूलवाचन).
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “काझीरंगा (स्थूलवाचन)” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.