TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता दहावी (Balbharati, official free PDF) · pages 28–30
डॉ. रघुनाथ माशेलकर यांच्या शालेय आठवणी — गरिबीशी झुंज देत आईने घडवलेले शिक्षण आणि भावे सरांनी दिलेला एकाग्रतेचा मंत्र; आशय, व्यक्तिरेखा, व्याकरण आणि स्वमताचे मुद्दे सोप्या मराठीत.
👋 New here? See how to study this chapter step by step — summary, notes, flashcards, quiz and games.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
हा पाठ डॉ. रघुनाथ माशेलकर यांच्या विद्यार्थीदशेतील आठवणींवर आधारित आहे. आपली आई, मामा, गिरगावातील युनियन हायस्कूल आणि तेथील शिक्षक यांचे आपल्यावर मोठे ऋण आहे, असे ते सांगतात.
दक्षिण गोव्यातील माशेल हे त्यांचे मूळ गाव. सहाव्या वर्षी वडील वारल्यावर ते आईसोबत मुंबईत आले आणि खेतवाडीतील 'मालती निवास' मधील छोट्या खोलीत राहू लागले.
अल्पशिक्षित आईने कष्टाची कामे करून मुलाला शिकवले. मामांच्या मदतीने महापालिकेच्या शाळेत प्रवेश मिळाला; बाराव्या वर्षापर्यंत ते अनवाणी शाळेत गेले. हायस्कूलची एकवीस रुपये फी एका परिचित माऊलीच्या मदतीने भरली गेली.
उत्तरपत्रिकेचे तीन पैसे उभे करतानाही आईचे डोळे पाणावत. शिक्षणाअभावी काम नाकारले गेल्यावर तिने मुलाला खूप शिकवण्याचा निश्चय केला आणि पाठकोऱ्या कागदांच्या वह्या करून दिल्या.
भावे सरांनी भिंगाने सूर्यकिरण एकत्र करून कागद जाळून दाखवला आणि ऊर्जाशक्ती एकत्र केल्यास काहीही साध्य होते, हा एकाग्रतेचा मंत्र दिला. आई, शिक्षक आणि शाळा हेच लेखकाचे 'संस्कार केंद्र' ठरले.
Get a ✓ Verified tutor for “ऊर्जाशक्तीचा जागर” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
'माशेलकर, तुमची ऊर्जाशक्ती एकत्र करा, काहीही जाळता येईल' — या वाक्याचा अर्थ स्पष्ट करा.
Answer: म्हणजे हे वाक्य एकाग्रतेचा मंत्र आहे; त्यातून लेखकाला विज्ञान आणि जीवनाचे तत्त्वज्ञान एकाच वेळी मिळाले.
| व्यक्ती / स्थळ | ओळख | पाठात |
|---|---|---|
| आई | अल्पशिक्षित, कष्टाळू, जिद्दी | लेखकाचे सर्वस्व व पहिली शिक्षक |
| मामा | माशेलहून मुंबईत आलेले | प्राथमिक शाळेत प्रवेश मिळवून दिला |
| भावे सर | भौतिकशास्त्राचे शिक्षक | भिंगाचा प्रयोग, एकाग्रतेचा मंत्र |
| जोशी सर, शिर्के सर, श्री. मालेगाववाला | मार्गदर्शक शिक्षक | व्यक्तिमत्त्व घडवले |
| परिचित माऊली | आईच्या ओळखीची स्त्री | हायस्कूल फीची व्यवस्था |
| माशेल | दक्षिण गोव्यातील मूळ गाव | बालपण तेथे गेले |
| मालती निवास | खेतवाडी, देशमुख गल्लीतील घर | पहिल्या माळ्यावरील छोटी खोली |
| युनियन हायस्कूल | गिरगावातील माध्यमिक शाळा | दर शनिवारी चाचणी परीक्षा |
| संस्कार केंद्र | आई, शिक्षक आणि शाळा | लेखकाला घडवणारे |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. कारणे लिहा: (अ) लेखकाला शिक्षणाबद्दल आंतरिक ओढ निर्माण झाली. (आ) लेखकाला गिरगावातील नामांकित शाळांत प्रवेश मिळाला नाही.
Answer: दोन्ही कारणांतून शिक्षकांचे मोठेपण आणि लेखकाची प्रतिकूल आर्थिक परिस्थिती दिसते.
2. लेखकाच्या आईचे व्यक्तिमत्त्व विशेष लिहा.
Answer: मुलाच्या शिक्षणासाठी सर्वस्व वाहणारी ती आदर्श माता होती.
3. 'भावे सरांचे शब्द हीच खरी माशेलकरांची ऊर्जा' — या विधानाचा अर्थ लिहा.
Answer: म्हणून सरांचे ते शब्द आयुष्यभर लेखकाला प्रेरणा देणारी ऊर्जा ठरले.
4. डॉ. माशेलकर यांची मातृभक्ती ज्या प्रसंगांतून जाणवते, ते प्रसंग लिहा.
Answer: आईच्या त्यागाची सतत आठवण ठेवणे आणि तिला यशाचे श्रेय देणे यातून त्यांची मातृभक्ती ठळकपणे दिसते.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'ऊर्जाशक्तीचा जागर' पाठाचे लेखक…
Answer: C. जन्म १९४३.
2. लेखकाचे मूळ गाव…
Answer: A. दक्षिण गोव्यात.
3. लेखकाचे वडील वारले तेव्हा त्यांचे वय…
Answer: B. त्यानंतर ते मुंबईत आले.
4. मुंबईतील घराचे नाव…
Answer: B. खेतवाडी, देशमुख गल्ली.
5. हायस्कूलची प्रवेश फी किती होती?
Answer: A. एका माऊलीने मदत केली.
6. उत्तरपत्रिकेची किंमत…
Answer: B. दर आठवड्याला.
7. भावे सर कोणता विषय शिकवत?
Answer: B. भिंगाचा प्रयोग.
8. भावे सरांच्या प्रयोगातून लेखकाला कोणता मंत्र मिळाला?
Answer: B. ऊर्जाशक्ती एकत्र करा.
9. आईला काम का मिळाले नाही?
Answer: B. शिक्षणाशिवाय मान नाही.
10. लेखकाला नामांकित शाळांत प्रवेश का मिळाला नाही?
Answer: D. म्हणून युनियन हायस्कूल.
11. 'वाऱ्याच्या लहरीसारख्या आठवणी' — यातील उपमान…
Answer: A. ज्याच्याशी तुलना ते उपमान.
12. 'अनवाणी' म्हणजे…
Answer: B. शब्दार्थ.
13. 'आसुसणे' म्हणजे…
Answer: A. शिक्षणासाठी आसुसलेला.
14. 'आपण सगळ्यांनी ___ मदत केली पाहिजे.' (आई)
Answer: D. चतुर्थी विभक्ती.
15. माशेलकर कोणत्या संस्थेचे अध्यक्ष होते?
Answer: A. वैज्ञानिक व औद्योगिक संशोधन संस्था.
Get a ✓ Verified tutor for “ऊर्जाशक्तीचा जागर” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise ऊर्जाशक्तीचा जागर the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३५ मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “ऊर्जाशक्तीचा जागर” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of ऊर्जाशक्तीचा जागर.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “ऊर्जाशक्तीचा जागर” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.