TalentJR apps
Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 37–39
श्री. कृ. कोल्हटकर यांचा विनोदी पाठ — बंडूनानांना कुलपे जमवण्याचा भारी नाद; त्या नादापायी त्यांच्यावर एकामागून एक गमतीदार संकटे येतात. (A funny story about a man crazy about locks.) सोपी गोष्ट, विनोद समजून घ्या, नवीन शब्द आणि English help.
🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা ↩ Original
बंडूनानांना कुलपांचा खूप शौक आहे. वेगवेगळ्या धातूंची, आकारांची आणि किल्ल्यांची कुलपे जमवून त्यांनी घरातच संग्रहालय केले आहे. दुधाच्या कपाटापासून तिजोरीपर्यंत सगळीकडे कुलपे आहेत — चोरांच्या भीतीमुळे नाही, तर मित्रांनी संग्रह पाहावा म्हणून. (A hobby turned into an obsession.)
एकदा धान्याच्या कोठीची किल्ली हरवली. आवडते कुलूप फोडायला नाना तयार नव्हते आणि मानी स्वभावामुळे शेजाऱ्यांकडे धान्य मागितले नाही. घरच्यांना दोन दिवस उपाशी राहावे लागले. शेवटी लेखकाने लोहार आणून कुलूप फोडले, तर नाना पंधरा दिवस त्यांच्यावर रागावले.
घरच्यांना त्यांनी साधी बाजारी कुलपे दिली; ती कोणत्याही किल्लीने, खिळ्याने, अगदी हिसक्यानेही उघडत. त्यामुळे एका विश्वासू नोकराने पैसे पळवले. तिजोरीसाठी अक्षरी कुलूप, मग दाबून लागणारे कुलूप, मग स्वतः बनवलेले 'हिसक्याने उघडणारे' कुलूप — आणि तिजोरीची चोरी झाली!
मग नानांनी घंटेचे कुलूप लावले. त्याच रात्री घंटा वाजली — पाहतात तो नाना स्वतःच तिजोरी उघडत होते आणि डाव्या हाताने आपलाच उजवा हात धरून 'चोर! चोर!' ओरडत होते.
शेवटी गावात आलेल्या एका टोळीकडून नानांनी सगळी कुलपे विकत घेतली आणि नाटकाला गेले. त्याच टोळीने आपल्या किल्ल्यांनी कुलपे उघडून माल लंपास केला. पत्नीने सगळे दागिने अंगावर घातले होते म्हणून तेवढेच वाचले. पत्नीच्या टोमण्यावर नाना काही बोलू शकले नाहीत — त्यांच्याच तोंडाला कुलूप बसले!
Get a ✓ Verified tutor for “कुलूप” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
नानांनी शेजाऱ्यांकडे पसाभर धान्यही का मागितले नाही?
Answer: कारण नाना फार मानी (स्वाभिमानी) होते. कोणाकडे काही उसने मागणे त्यांना कमीपणाचे वाटत असे.
घंटेच्या कुलपाचा प्रसंग विनोदी का वाटतो?
Answer: नाना म्हणत होते की घंटा वाजताच ते चोराची मानगूट पकडतील. पण घंटा वाजली तेव्हा तिजोरी उघडणारे नानाच होते; आपलाच हात पकडून ते 'चोर! चोर!' ओरडत होते. बढाई आणि प्रत्यक्ष घडलेले यांतील उलटेपणामुळे हसू येते.
| शब्द | अर्थ (meaning) | पाठात |
|---|---|---|
| कुलपांचा संग्रह | घरभर कुलपे, मित्रांना दाखवण्यासाठी | hobby |
| हरवलेली किल्ली | दोन दिवस उपास; लेखकाने कुलूप फोडले | नाना १५ दिवस रागावले |
| बाजारी कुलपे | कोणत्याही किल्लीने उघडतात | नोकराची चोरी |
| तिजोरीची कुलपे | अक्षरी → दाबून लागणारे → नानांचे स्वतःचे | तिजोरीची चोरी |
| घंटेचे कुलूप | नानाच कुलूप उघडत 'चोर! चोर!' ओरडतात | funniest scene |
| टोळीची कुलपे | नाटकाच्या रात्री माल लंपास; दागिने वाचले | तोंडाला कुलूप |
Solve each one in your notebook first. Then open the solution and compare every step.
1. प्र. १. (अ) आकृतिबंध पूर्ण करा: (१) नानांच्या कुलूप संग्रहालयातील कुलपांची वैशिष्ट्ये (२) साध्या बाजारी कुलपांची वैशिष्ट्ये.
Answer: (१) अनेक धातूंची; अनेक आकारांची; अनेक प्रकारच्या किल्ल्यांची. (२) कोणतीही किल्ली, खिळा किंवा काडी त्यांना चालते; कधी कधी नुसत्या हिसक्यानेही ती उघडतात.
2. प्र. १. (आ) कारणे शोधा: (१) काही कड्यांना आणि दारांना दोन-दोन कुलपे लावलेली होती, कारण… (२) नानांनी शेजाऱ्यांना पसाभर धान्य मागितले नाही, कारण…
Answer: (१) कारण नानांना कुलपांचा हव्यास होता आणि आपला संग्रह मित्रमंडळींना दिसावा असे त्यांना वाटत होते. (२) कारण नाना अतिशय मानी होते; कोणाकडे काही उसने मागणे त्यांना आवडत नसे.
3. प्र. १. (इ) संकल्पनांचा अर्थ स्पष्ट करा: (१) वसुधैव कुटुंबकम् वृत्ती (२) अक्षरशत्रू कुलूप (३) चोर कलेला आश्रय देत नाही (४) माझ्या हौशीने मिळकतीचा बचाव केला.
Answer: (१) 'सारे जग एक कुटुंब' मानणारी वृत्ती; बाजारी कुलपे कोणत्याही किल्लीला 'आपले' मानून उघडत, म्हणून त्यांना ही वृत्ती आहे असे लेखक गमतीने म्हणतात. (२) अक्षरे नसलेले, किल्लीने उघडणारे साधे कुलूप — अक्षरी कुलपाच्या उलट. (३) नानांनी स्वतः शोधलेले कुलूप असूनही चोरी झाली; तेव्हा चोरांनी आपल्या 'कलेची' कदर केली नाही, अशी नानांची उपरोधिक तक्रार. (४) पत्नीने सगळे दागिने अंगावर घालून नाटकाला नेले, म्हणून ते चोरीपासून वाचले; तिच्या हौशीने घरची संपत्ती वाचवली.
4. प्र. १. (ई) आकृती पूर्ण करा: नानांच्या अंगचे गुण.
Answer: छंदिष्ट (कुलपांचा हव्यास), मानी, दृढनिश्चयी (हट्टी), कल्पक, देशाभिमानी, भोळसर.
5. प्र. २. शब्दांचे अर्थ लिहा: (१) दुर्घट (२) हव्यास (३) कुचकामी.
Answer: (१) दुर्घट — कठीण (२) हव्यास — अति इच्छा, लोभ (३) कुचकामी — निरुपयोगी.
6. प्र. ३. पाठातील विनोदी प्रसंग / वाक्ये शोधून लिहा.
Answer: (१) कुलूप वाचवण्यासाठी घरातल्या सगळ्यांनी दोन दिवस 'धार्मिकपणे' उपास केला. (२) बाजारी कुलपांची 'वसुधैव कुटुंबकम्' वृत्ती पाहून विश्वासू नोकरालाही चोरीचा मोह झाला. (३) तिजोरीची चोरी झाल्यावर नाना म्हणतात की आपल्याकडचे चोरसुद्धा कलेला आश्रय देत नाहीत. (४) घंटा वाजल्यावर नाना स्वतःच आपला हात पकडून 'चोर! चोर!' ओरडत होते. (५) शेवटी नानांच्या तोंडालाच कुलूप बसले.
7. प्र. ४. सहसंबंध शोधा: (१) अंधार : तम :: किल्ली : … (२) सावध : बेसावध :: विश्वासू : … (३) रमेश : नाम :: ते : …
Answer: (१) चावी (समानार्थी) (२) अविश्वासू (विरुद्धार्थी) (३) सर्वनाम (शब्दाची जात).
8. प्र. ५. स्वमत: बंडूनानांच्या तोंडाला आपोआप कुलूप बसण्याची कारणे स्वभाषेत लिहा.
Answer: नाना नेहमी पत्नीला दागिने घालण्याच्या हौशीबद्दल दोष देत. पण ज्या कुलपांवर त्यांचा इतका भरवसा होता, ती कुलपेच टोळीने उघडली आणि सगळा माल गेला. पत्नीने दागिने अंगावर घातले म्हणून तेवढेच वाचले. आता तिचे म्हणणे खरे ठरले होते. आपल्या हट्टामुळे नुकसान झाले हे नानांना मान्य करावे लागले, म्हणून त्यांच्याकडे बोलायला काहीच उरले नाही.
9. प्र. ६. (१) बंडूनानांच्या छंदाच्या वर्णनातून पाठात घडणारा विनोद तुमच्या शब्दांत लिहा.
Answer: नमुना उत्तर: बंडूनानांचा कुलपांचा छंद इतका वाढला की तोच त्यांच्या फजितीचे कारण बनला. संरक्षणासाठी कुलपे लावायची असतात, पण नानांच्या कुलपांनी घरच्यांनाच उपाशी ठेवले, नोकराला चोरी करण्याची संधी दिली आणि चोरांना मदत केली. घंटेच्या कुलपाने तर नानांनाच 'चोर' ठरवले. लेखकाने हे सगळे गंभीर चेहऱ्याने सांगितले आहे, म्हणून वाचताना जास्त हसू येते.
10. प्र. ६. (२) नमुना उत्तर: व्यक्तिमत्त्वविकासात छंदाचे महत्त्व लिहा.
Answer: नमुना उत्तर: छंदामुळे मोकळ्या वेळेचा चांगला उपयोग होतो आणि मन आनंदी राहते. नाणी, तिकिटे जमवणे, वाचन, चित्रकला, संगीत अशा छंदांतून नवीन माहिती, संयम आणि एकाग्रता वाढते. छंदामुळे समान आवडीचे मित्र मिळतात आणि आत्मविश्वास वाढतो. मात्र बंडूनानांसारखा छंदाचा हव्यास होऊ नये; छंद आपल्या आणि इतरांच्या भल्यासाठी असावा.
Read the question, answer it in your head, then tap the card to check. 20 cards.
15 questions. Tap an option — you will see at once if it is right and why.
1. 'कुलूप' पाठाचे लेखक…
Answer: B. S. K. Kolhatkar.
2. हा पाठ कोणत्या पुस्तकातून घेतला आहे?
Answer: A. 'Sudamyache Pohe'.
3. बंडूनानांनी घरभर कुलपे का लावली?
Answer: D. To show off the collection.
4. किल्ली हरवल्यावर घरच्यांना काय करावे लागले?
Answer: B. They had to fast.
5. नानांनी शेजाऱ्यांकडे धान्य का मागितले नाही?
Answer: B. He was proud.
6. नाना आपल्या किल्ल्या कुठे ठेवत?
Answer: B. Tied to the sacred thread.
7. 'वसुधैव कुटुंबकम्' वृत्तीची कुलपे म्हणजे…
Answer: D. Open with anything.
8. अक्षरी कुलूप का कुचकामी ठरले?
Answer: D. Others could see the code.
9. नानांनी स्वतः बनवलेले कुलूप कसे उघडत असे?
Answer: B. With a jerk.
10. तिजोरीची चोरी झाल्यावर नानांची अवस्था…
Answer: D. He was furious.
11. घंटा वाजल्यावर कुलूप कोण उघडत होते?
Answer: C. Nana himself.
12. शेवटची चोरी कोणी केली?
Answer: A. The lock-selling gang.
13. दागिने का वाचले?
Answer: D. Wife wore them.
14. 'दुर्घट' चा अर्थ…
Answer: D. Difficult.
15. 'तोंडाला कुलूप बसणे' म्हणजे…
Answer: A. To be silenced.
Get a ✓ Verified tutor for “कुलूप” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Done with the notes? Revise कुलूप the fun way: match key terms, beat the 60-second lightning round and spot true or false facts. Every game uses only this lesson, so each round is real exam revision.
⭐ 0 XP⏱ सुमारे ३० मिनिटे
Get a ✓ Verified tutor for “कुलूप” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.
Sign in free to see the answers to the textbook exercise of कुलूप.
Sign in to see solutionsStuck on a question? Type it, 🎤 speak it or 📷 snap a photo of it and get simple, step-by-step help with “कुलूप” — important questions, a quick quiz, revision notes — in English, मराठी or हिंदी.
Sign in with Google to ask the AI tutor. It's free — 20 questions a day, one TalentJR account.
Sign in to askPrefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.