सखू आजीClass 9 Marathi Chapter 8 Notes – Maharashtra Board

Textbook: मराठी अक्षरभारती – इयत्ता नववी (Balbharati, official free PDF) · pages 27–30

राजन गवस यांचे व्यक्तिचित्र — गावातील नव्वद वर्षांची सखू आजी: यमक जुळवून बोलणारी, गूढ गोष्टी सांगणारी, गावसभेत ठामपणे बोलणारी, पंधरा दिवसांत वाचायला शिकून इतर बायकांना शिकवणारी आणि सगळ्या गावाला आपले कुटुंब मानणारी. (A portrait of a wise, bold village grandmother.) सोबत अव्ययीभाव आणि द्वंद्व समास.

🌐 Google Translate: English हिंदी ગુજરાતી ಕನ್ನಡ తెలుగు தமிழ் বাংলা

🎧 Listen to the summary

Summary: सखू आजी

सखू आजी नुकतीच वारली आणि तिच्या जाण्याने लेखकाच्या मनात मोठी पोकळी निर्माण झाली. ती लेखकाच्या नात्यात किंवा जातीत नव्हती, तरी रक्ताच्या माणसाइतकी जवळची होती. नव्वद वर्षांची, हातात काठी, वाकलेली, सुरकुतलेला चेहरा — पण प्रत्येकाशी बोलणारी. (A loss felt like family.)

लेखकाला आजी म्हणजे एक कविताच वाटायची. कोणी काही विचारले की ती आपोआप यमक जुळलेल्या ओळींत उत्तर द्यायची. लहानपणी शाळेत जाता-येता ती मुलांना गोळा करून शेतातल्या देवांच्या गोष्टी सांगायची; एक गोष्ट आठवडाभर चालायची.

तिची साप-माणूस-बैल-नदी अशी विचित्र, गूढ गोष्ट लेखकाच्या मनात कायमची रुतली; अनेक वर्षे ती स्वप्नात येत राहिली. तिचा अर्थ विचारल्यावर आजी फक्त हसायची किंवा पुन्हा कोड्यात बोलायची.

गावातील बारसे, लग्न, मयत — सगळीकडे आजी पुढे असे आणि तिच्या शब्दाला कोणी विरोध करत नसे. जत्रेच्या वेळी सातबाच्या मुलाला दंड करायचे ठरले, तेव्हा 'मूल मांडीवर घाण करते म्हणून मांडी कापतात का?' असे विचारून तिने गावाला गप्प केले. (Bold and kind.)

प्रौढ साक्षरतेसाठी तिने गावच्या बायका गोळा करून लेखकालाच शिकवायला सांगितले; स्वतः पंधरा दिवसांत वाचायला शिकली, बायकांना शिकवले आणि अंगठा लावणाऱ्या सरपंचाला सही करायला शिकवले. गावातला मुलगा पोलीस झाला तेव्हा तिने त्याला ओवाळले. तिच्या मृत्यूने सगळे गाव पोरके झाले; बदलत्या गावगाड्यात अशा आजीला जागा उरली नाही, याची लेखकाला खंत वाटते.

Key points to remember

  • लेखक: राजन गवस (जन्म १९५९) — कथा-कादंबरीकार, कवी, समीक्षक, संशोधक
  • साहित्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त लेखक
  • कादंबऱ्या: 'भंडारभोग', 'धिंगाणा', 'कळप', 'तणकट'; काव्यसंग्रह 'हुंदका'; ललितगद्य 'काचकवड्या'
  • प्रकार: व्यक्तिचित्र — सखू आजी, वय नव्वद वर्षे
  • आजी 'कवितेत बोलते, कवितेत जगते' — प्रचंड भाषिक ज्ञान
  • गूढ गोष्ट: साप → माणूस → पंख → बैल → नांगराची नदी → पुन्हा साप
  • करारीपणा: सातबाच्या मुलाला दंड होऊ दिला नाही
  • प्रगतिशील: १५ दिवसांत वाचायला शिकली; सरपंचाला सही शिकवली
  • गोतावळा: गाव म्हणजेच तिचे कुटुंब; पोलीस झालेल्या मुलाला ओवाळले
  • शेवट: गाव पोरके झाले; बदलत्या गावगाड्यात अशा आजीला जागा नाही
Want a teacher to explain सखू आजी?

Get a ✓ Verified tutor for “सखू आजी” — live online or at home. We aim to suggest up to 3 tutors within 24 hours.

Get a tutor for this chapter →

👩‍🏫 Class 9 Marathi classes — live online, request a call back

Prefer a real teacher? TalentJR teachers take live online classes anywhere in India. Tell us what you need and our team will call you with timings and fees.

Live online classesSmall groups or 1:1 with a teacher, from home, any city.
We call you backOur team asks what your child needs, then shares timings and fees.
Home tutor?We are still building our list of home tutors — ask on the call if there is one near you.

Keep learning